به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «کردتودی»، سنندج را اگر از پنجره خودرو تماشا کنی، شهر کوه‌ها و پیچ‌هاست؛ شهری که جاده در آن فقط راهی برای رسیدن نیست، بخشی از زندگی روزمره مردم است.

 کامیون‌ها و تانکرها از میان همین راه‌ها می‌گذرند، اتوبوس‌ها مسافر جابه‌جا می‌کنند و خانواده‌ها برای رفتن به شهرهای دیگر چشم به همین آسفالت‌هایی دارند که گاهی فاصله میان یک سفر معمولی و یک فاجعه، تنها چند ثانیه است.

تانکرهای حامل سوخت سال‌هاست در جاده‌های کردستان رفت‌وآمد دارند؛ محموله‌ای که باید به مقصد برسد، اما اگر لحظه‌ای کنترل از دست برود، دیگر فقط یک وسیله نقلیه نیست؛ مخزنی متحرک از ماده‌ای آتش‌زا است که می‌تواند در کوتاه‌ترین زمان، شعاع یک حادثه را از چند متر به ده‌ها متر و حتی بیشتر بکشاند.

حالا دوباره صدای انفجار و آتش در محور سنندج ـ همدان پیچیده است؛ حادثه‌ای که شامگاه شنبه رخ داد و بر اساس گزارش‌های اولیه، ۱۱ نفر جان خود را از دست دادند و هفت نفر نیز مصدوم شدند.

هنوز علت قطعی این حادثه اعلام نشده و هر نتیجه‌گیری درباره چرایی وقوع آن، پیش از اعلام نظر کارشناسان، زودهنگام است اما فارغ از اینکه در نهایت چه عاملی در شکل‌گیری این حادثه نقش داشته، یک واقعیت بار دیگر خود را به رخ کشیده است؛ حمل‌ونقل مواد خطرناک، موضوعی نیست که بتوان با نگاه معمولی به یک تصادف جاده‌ای به آن نگریست.

در حادثه‌ای که در محدوده پلیس‌راه سنندج ـ همدان رخ داد، تانکر حامل سوخت دچار حادثه شد و آتش به خودروهای اطراف سرایت کرد و همین یک جمله کوتاه، پشت خود تصاویری دارد که برای خانواده‌های قربانیان دیگر هیچ‌گاه فراموش‌شدنی نخواهد بود؛ خودروهایی که پیش از حادثه فقط وسیله‌ای برای رفتن بودند و پس از آن، به بخشی از یک شب تلخ تبدیل شدند.

شهری که یک خاطره تلخ را هنوز فراموش نکرده است

برای سنندج، صدای آتش گرفتن تانکرها خاطره‌ای تازه نیست، هشت سال پیش، در بامداد ۲۰ تیر ۱۳۹۷، حادثه‌ای در بلوار دکتر حسینی سنندج رخ داد که نام آن هنوز با یکی از تلخ‌ترین روزهای تاریخ معاصر این شهر گره خورده است.

اتوبوسی که تازه از ترمینال سنندج خارج شده و مسافرانش راه تهران را در پیش گرفته بودند، در مسیر با یک تانکر حامل سوخت برخورد کرد. شاید برای مسافران، آن لحظه مانند هزاران لحظه دیگر یک سفر جاده‌ای بود؛ عده‌ای در فکر مقصد، عده‌ای درگیر خواب و عده‌ای شاید چشم‌به‌راه رسیدن به خانه یا محل کار.

اما چند لحظه بعد، آتش جای جاده را گرفت.

اتوبوس و تانکر گرفتار حریق شدند و حادثه‌ای شکل گرفت که در گزارش‌های اولیه ۱۱ کشته داشت و در نهایت شمار جان‌باختگان آن به ۱۵ نفر رسید.

آن حادثه تنها یک تصادف نبود؛ زخمی بود که بر حافظه شهر نشست. پس از آن، موضوع نقص فنی و مشکل در سیستم ترمز تانکر نیز مطرح شد و پرونده حادثه در مسیر قضایی مورد رسیدگی قرار گرفت.

اما پرونده‌های قضایی، هرچقدر هم دقیق و ضروری باشند، نمی‌توانند زمان را به عقب برگردانند. نمی‌توانند مسافری را که دیگر به مقصد نرسید، دوباره به صندلی اتوبوس بازگردانند و نمی‌توانند چراغ خانه‌ای را که پس از حادثه برای همیشه کم‌نور شد، دوباره روشن کنند.

این همان بخش تلخ ماجراست؛ جایی که آمار پایان می‌یابد و زندگی خانواده‌ها آغاز می‌شود.

وقتی آتش از جاده به خانه‌ها می‌رسد

داستان تانکرهای سوخت در کردستان به تیرماه ۱۳۹۷ ختم نشد.

دی‌ماه ۱۴۰۰، در حسین‌آباد سنندج، واژگونی یک تانکر حامل سوخت به آتش‌سوزی گسترده انجامید، این بار نیز سوخت نشت‌کرده، حادثه را از یک واژگونی ساده فراتر برد و شعله‌ها به محدوده‌ای رسید که واحدهای مسکونی نیز در معرض آسیب قرار گرفتند.

سه نفر در آن حادثه جان باختند و ۶ نفر مصدوم شدند و خسارت‌هایی نیز به برخی واحدهای مسکونی وارد شد.

این حادثه یک هشدار روشن داشت؛ وقتی وسیله‌ای حامل سوخت در نزدیکی بافت مسکونی دچار سانحه می‌شود، دیگر نمی‌توان مرز مشخصی میان «حادثه جاده‌ای» و «حادثه شهری» ترسیم کرد.

سوخت، اگر از مخزن خارج شود، منتظر نمی‌ماند تا امدادگران برسند. آتش نیز برای عبور از یک خیابان یا رسیدن به یک خانه از کسی اجازه نمی‌گیرد.

در سال ۱۴۰۲ نیز زنجیره حوادث مرتبط با تانکرهای سوخت ادامه داشت.

مرداد همان سال، یک تانکر حامل حدود ۱۴ هزار لیتر سوخت در محور سنندج ـ حسین‌آباد و محدوده گردنه ماموخ واژگون شد. راننده مصدوم شد و بخشی از محموله نشت کرد؛ با حضور نیروهای امدادی و دستگاه‌های مسئول، از ورود سوخت به منابع آبی جلوگیری شد.

اسفند همان سال، گردنه مروارید محور سنندج ـ کامیاران شاهد حادثه دیگری بود؛ برخورد تانکر سوخت با یک دستگاه کمپرسی، انفجار و حریق را رقم زد و یک نفر جان خود را از دست داد.

در همان سال، در محدوده سه‌راهی مریوان ـ سنندج نیز یک تانکر سوخت پس از برخورد با نیوجرسی دچار حریق شد و راننده جان باخت.

هر کدام از این حوادث، شاید در روز وقوع خود یک خبر کوتاه بودند؛ چند خط در خروجی خبرگزاری‌ها، چند تصویر از شعله‌های آتش و چند عدد درباره کشته‌ها و مصدومان. اما پشت هر عدد، انسانی ایستاده بود؛ راننده‌ای که دیگر پشت فرمان ننشست، خانواده‌ای که چشم‌انتظار ماند و خانه‌ای که خبر بد را دریافت کرد.

مسئله فقط تانکر نیست؛ مسئله جاده‌ای است که باید ایمن باشد

اکنون که بار دیگر یک تانکر سوخت در محور سنندج ـ همدان به حادثه‌ای مرگبار منجر شده، پرسش اصلی فقط این نیست که «چه اتفاقی افتاد؟»

پرسش مهم‌تر این است که چه چیزی باید تغییر کند تا حادثه بعدی هرگز اتفاق نیفتد یا دست‌کم اگر رخ داد، به فاجعه‌ای با چنین ابعادی تبدیل نشود؟

ایمنی حمل مواد خطرناک مجموعه‌ای از حلقه‌های به‌هم‌پیوسته است؛ از سلامت فنی خودرو و عملکرد سیستم ترمز گرفته تا مهارت و آموزش راننده، کیفیت جاده، شرایط تردد، نظارت، انتخاب مسیر و فاصله گرفتن از نقاط پرتراکم و مسکونی و هیچ‌کدام را نمی‌توان جدا از دیگری دید.

یک تانکر سالم در جاده‌ای نامناسب همچنان می‌تواند خطرآفرین باشد. جاده مناسب با وسیله نقلیه‌ای که نقص فنی دارد نیز تضمین‌کننده ایمنی نیست حتی بهترین خودرو و بهترین جاده، بدون راننده آموزش‌دیده و نظارت مستمر، نمی‌توانند احتمال حادثه را به صفر برسانند.

به همین دلیل، تکرار حوادث باید به فرصتی برای بازنگری تبدیل شود؛ بازنگری در مسیرهایی که تانکرها طی می‌کنند، ساعت‌هایی که در آنها تردد دارند، وضعیت فنی ناوگان، شیوه نظارت بر حمل فرآورده‌های نفتی و میزان آمادگی دستگاه‌های امدادی در نقاط حادثه‌خیز.

۲۶ نام، ۲۶ زندگی

حالا اگر تقویم را ورق بزنیم، از بامداد ۲۰ تیر ۱۳۹۷ تا شهریور ۱۴۰۵، هشت سال گذشته است.

در یک سوی این فاصله زمانی، ۱۵ انسانی ایستاده‌اند که در آتش برخورد تانکر سوخت و اتوبوس جان باختند.

در سوی دیگر، ۱۱ قربانی حادثه اخیر محور سنندج ـ همدان قرار دارند.

۲۶ نفر و بیست‌وشش عدد نیستند؛ ۲۶ زندگی‌اند، ۲۶ خانواده، ۲۶ داستان ناتمام و ده‌ها و صدها انسانی که پس از آن حادثه‌ها، زندگی‌شان دیگر شبیه گذشته نشد.

این عدد باید بیش از آنکه در تیترها تکرار شود، در تصمیم‌گیری‌ها دیده شود.

جاده‌های کردستان به اندازه کافی پیچ‌وخم دارند و مردم این استان بیش از هر چیز به راه‌هایی نیاز دارند که امن باشند؛ راه‌هایی که تانکر، اتوبوس، کامیون و خودروی سواری در کنار یکدیگر حرکت کنند، بی‌آنکه هر عبور، سایه‌ای از یک فاجعه احتمالی را با خود حمل کند.

حادثه اخیر هنوز در مرحله بررسی است و علت قطعی آن باید از مسیر کارشناسی مشخص شود. اما انتظار جامعه از پایان بررسی‌ها فقط معرفی مقصر یا تشکیل پرونده نیست.

مردم انتظار دارند از دل هر حادثه، راهی برای جلوگیری از حادثه بعدی پیدا شود.

شاید ارزش واقعی یک گزارش کارشناسی، زمانی مشخص می‌شود که نتیجه آن دیگر در صفحات خبرها باقی نماند و به تصمیمی برای تغییر مسیر، اصلاح یک نقص، تشدید یک نظارت یا افزایش یک استاندارد تبدیل شود.

جاده دوباره باز خواهد شد، خودروها دوباره از محور سنندج ـ همدان عبور خواهند کرد. تانکرها دوباره به مقصد خواهند رفت و مسافران دوباره سوار اتوبوس‌ها خواهند شد.

اما چیزی که نباید دوباره تکرار شود، آتشی است که از یک تانکر آغاز می‌شود و زندگی انسان‌ها را با خود می‌برد که جاده باید مسیر رسیدن باشد، نه مسیری برای شمردن قربانیان.

انتهای خبر/