به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «کردامروز»، فرش بیجار، این شاهکار خاموش، فراتر از یک صنعت دستی است؛ تجلی ایمان، صبر و هنری است که در هر گره‌اش، نجوای دعایی نهفته و در هر رنگش، خاطره‌ای از مقاومت نفس می‌کشد.

این فرش، زاده‌ی سرزمینی است که طبیعتش سخت، اما مردمانش نرم‌دل و استوارند؛ همانانی که در سرمای استخوان‌سوز و بادهای بی‌امان، با دستانی پینه‌بسته اما قلبی سرشار از عشق، نخ‌ها را به هم پیوند می‌دهند و با هر کوبه‌ی دار قالی، عهدی تازه با خدا و تاریخ می‌بندند.

گفته‌اند اگر فرشی در جهان باشد که قرن‌ها دوام آورد، آن فرش، بیجار است، اما این ماندگاری، تنها حاصل پشم فشرده و گره‌های محکم نیست؛ راز آن در جان‌مایه‌ای است که بافنده در آن می‌دمد، اینجا، فرش گاه «فرش محرمی» خوانده می‌شود؛ چرا که در تار و پودش، سرخی خون شهیدان، سیاهی عزای عاشورا و سفیدی طهارتِ دل‌های پاک، هم‌زمان جاری است.

بافت آن، هشت مرحله‌ی دقیق و آیینی را می‌پیماید، از چیدن پشم گوسفندان بومی و شست‌وشوی آن در آب‌های زلال کوهستانی، تا ریسندگی با چرخ‌های قدیمی، رنگرزی با عصاره‌ی گیاهانی چون زعفران، گل‌محمدی و برگ زیتون، طراحی نقشه‌هایی که ریشه در اساطیر و باورهای کهن دارد و سرانجام، بافتی که گاه سال‌ها به درازا می‌کشد و هر گره‌اش، فصلی از یک زندگی را روایت می‌کند.

در پس هر تخته فرش، داستانی نهفته است، استراحتی در خستگی‌های دنیا، اشکی که مادری برای فرزند شهیدش ریخته، یا عهدی که دختری با سنت خانوادگی‌اش بسته است. امروز، بیش از پانصد و هشتاد و یک زن بافنده در این دیار، با وجود تمام دشواری‌های معیشتی و فراموشی‌های زمانه، این میراث زنده را بر دوش می‌کشند، آنان نه تنها هنرمند، بلکه حافظان هویت‌اند، چرا که فرش بیجار، تنها برای تزیین خانه‌ها بافته نمی‌شود؛ وجودش، وجودِ خودِ بیجار است، هر که عاشق این فرش شود، عاشق روحیه‌ی مقاوم، ذهن آگاه و قلب شیرین مردم این دیار شده است.

اما این گنجینه‌ی فرهنگی، سال‌هاست که قربانی بی‌عدالتی بازار و کپی‌برداری‌های غیراصیل شده است، شهرهای دیگر، طرح‌ها را وام گرفته‌اند و به نام بیجار عرضه کرده‌اند؛ اقدامی که هم اصالت را مخدوش کرد و هم چرخه‌ی معیشت بافندگان را با رکود مواجه ساخت، اگر فرش به قیمت واقعی و منصفانه به دست خریدار برسد، نه تنها دلگرمی هنرمند تأمین می‌شود، بلکه چرخه‌ی اقتصادی خانواده‌های بافنده نیز به ثبات می‌رسد، چرا که فرشباف، صنعتگری نیست که با مواد ارزان کار کند؛ او هنرمندی است که برای نمایش ذوق و اصالت، به بهترین پشم، رنگ‌های طبیعی و ابزار سالم نیاز دارد.

اکنون زمان آن رسیده که با همت بافندگان اصیل گروسی و حمایت نهادهای فرهنگی و اقتصادی، غبار تحریف از چهره‌ی این فرش برداشته شود، باید فرش واقعی بیجار، با تمام شکوه، اصالت و داستان‌های نهفته‌اش، دوباره به میدان آمد تا جهان بداند که این تار و پود، نه کالایی تجاری، که میثاقی است میان زمین، ایمان و هنر. و آن‌گاه که صدای کوبه‌ی دار قالی در کوچه‌پس‌کوچه‌های بیجار طنین‌انداز شود، گویی قلب کردستان، بار دیگر می‌تپد.

فرش بیجار برای من تنها یک کالای صادراتی نیست

سهراب جبارنیا کارآفرین نمونه بیجاری در حوزه احیای فرش سنتی بیجار گفت: فرش بیجار؛ سرمایه‌ای استراتژیک است که ریشه در اقلیم، تاریخ و هویت مردم کردستان دارد، امروز بزرگ‌ترین چالش ما، تمایز این برند اصیل از نسخه‌های کپی‌شده‌ای است که در کارگاه‌های دیگر استان‌ها بافته شده و تحت عنوان بیجار عرضه می‌شوند.

وی افزود: این تقلید نه‌تنها اصالت محصول را خدشه‌دار کرده، بلکه چرخه‌ی اقتصادی تولیدکنندگان واقعی را نیز مختل نموده است، ما در حال طراحی یک زنجیره‌ ارزش شفاف هستیم تا هر تخته فرش، از مبدأ تا مقصد، قابل رهگیری و ثبت دیجیتال باشد.

جبارنیا با اشاره به اینکه مدیریت هشت مرحله‌ی پیچیده‌ی تولید فرش بیجار، از تهیه‌ی پشم محلی و رنگرزی با گیاهان بومی تا طراحی نقشه‌های سنتی، نیازمند یک اکوسیستم هماهنگ و حمایت‌گر است، توضیح داد: تلاش ما ایجاد تعاونی‌های تخصصی است که فاصله‌ی میان بافنده و بازار نهایی را کاهش دهد و در عین حال، استانداردهای کیفی را بدون تغییر در روش‌های اصیل حفظ کند، نوآوری ما در عین حفظ سنت تعریف می‌شود؛ استفاده از بسته‌بندی‌های مدرن، مستندسازی الگوها و آموزش‌های به‌روز برای بافندگان، بدون آنکه روح کار دست‌ساز و زمان‌بر آن از بین برود.

وی توضیح داد:مسئله‌ی قیمت‌گذاری عادلانه، گلوگاه اصلی این صنعت است، وقتی هزینه‌ مواد اولیه‌ مرغوب، دستمزد هنرمند و زمان چندساله‌ بافت محاسبه می‌شود، قیمت تمام‌شده باید با واقعیت بازار همخوانی داشته باشد که متأسفانه واسطه‌های غیرشفاف و دلالان بازار، سهم عمده‌ای از سود را تصاحب می‌کنند و بافنده تنها دستمزدی ناچیز دریافت می‌کند، ما به دنبال مدل‌های فروش مستقیم، حذف حلقه‌های زائد و ایجاد پلتفرم‌های معاملاتی شفاف هستیم تا هم تولیدکننده به ثبات مالی برسد و هم مصرف‌کننده، کالای اصیل را با قیمت منطقی تهیه کند.

این کارآفرین نمونه شهرستان بیجار در حوزه فرش بافی سنتی خاطرنشان کرد: آینده‌ فرش بیجار در گرو اتصال هوشمندانه‌ میراث گذشته به بازارهای جهانی است، با راه‌اندازی سامانه‌های تخصصی، حضور در نمایشگاه‌های بین‌المللی و اخذ نشان‌های جغرافیایی حفاظت‌شده، می‌توانیم جایگاه واقعی این فرش را در جهان تثبیت کنیم که نتیجه آن این است که بیجار نه‌تنها به عنوان یک قطب تولید، بلکه به عنوان یک برند فرهنگی-اقتصادی شناخته شود که در آن، هر گره روایتگر ایستادگی و هر رنگ، نمادی از هویت است.

دار قالی، سال‌هاست که همکار خاموش من شده است

حمیده عباسی بافنده یک دهه گذشته فرش سنتی دست‌باف بیجار گفت: هر گره‌ای که می‌زنم، فقط یک فن نیست؛ یادآوری خاطراتی است از مادران شهید، از زمستان‌های سخت کوهستان، از دعایی که زیر لب می‌خوانم تا دستم نلرزد، این کار خستگی‌آور است، اما وقتی تار و پود به هم می‌رسند و نقشی جان می‌گیرد، احساس می‌کنم بخشی از وجودم را در آن جاودانه کرده‌ام، ما این کار را شغل نمی‌دانیم، آن را عبادتی می‌دانیم که در سکوت کوه‌ها معنا می‌شود.

این بافنده ادامه داد: دقت در گره‌زنی و رعایت فواصل، هنری است که از مادر به دختر منتقل شده و ما آن را امانتی مقدس می‌دانیم، گاهی می‌گویند این فرش محرمی است؛ چون در آن سرخی عشق، سیاهی صبر و سفیدی پاکی هم‌زمان بافته می‌شود.

وی ادامه داد: اما واقعیت زندگی، همیشه هم‌رنگ نقوش قالی نیست، درآمدی که پس از ماه‌ها تلاش به دست می‌آوریم، به‌ندرت کفاف هزینه‌های درمان، تحصیل فرزندان یا حتی خرید مواد اولیه‌ی مرغوب را می‌دهد، دلالان با قیمت پایین می‌خرند و در شهرها چند برابر می‌فروشند؛ ما هم مجبوریم یا کار را رها کنیم یا با مواد ارزان‌تر ادامه دهیم که به اصالت فرش لطمه می‌زند.

خانم عباسی گفت: آرزوی من این است که روزی دخترانم بدانند این قالی فقط زیرپا انداختنی نیست؛ شناسنامه‌ زمین و آب و خاک است، اگر قیمت واقعی هنرمان پرداخت شود، اگر نام بافنده در کنار اثرش ثبت گردد و اگر از طرح‌های کپی‌شده جلوگیری شود، انگیزه‌ی ما صدچندان خواهد شد.

در بازار فرش، بیجار همیشه نامی معتبر بوده

 غلامرضا نورمحمدی عرضه کننده فرش و گلیم دست‌باف بیجار گفت: مشتریان قدیمی می‌دانند که این فرش، سنگین، بادوام و با اصالت است، اما امروز، وقتی خریدار وارد فروشگاه می‌شود، اولین سوالش این است «چطور مطمئن شوم این واقعاً بیجار است؟»، ورود فرش‌های طرح‌بیجار از شهرهای دیگر، با کیفیت پایین‌تر و قیمت رقابتی، اعتماد خریدار را خدشه‌دار کرده است، ما به عنوان فروشنده، حالا بیش از پیش، باید نقش کارشناس، امانت‌دار و روایت‌گر را همزمان ایفا کنیم تا مشتری بداند دقیقاً چه چیزی می‌خرد.

وی افزود: تشخیص اصالت فرش بیجار، تخصص می‌خواهد؛ تراکم گره، نوع پشم، رنگ‌های گیاهی و حتی بوی خاصی که از فرش اصیل به مشام می‌رسد، نشانه‌هایی هستند که خریدار معمولی نمی‌شناسد؛ ما تلاش می‌کنیم با ارائه‌ی شناسنامه‌ی محصول، معرفی مستقیم بافنده و نمایش فرآیند تولید، شفافیت را به بازار برگردانیم، گواهی اصالت، فقط یک کاغذ نیست؛ پلی است بین هنرمند و مصرف‌کننده که هر دو طرف را از گزند تقلید مصون می‌دارد و به خریدار اطمینان می‌دهد که سرمایه‌اش را صرف کالایی واقعی کرده است.

این فروشنده فرش سنتی بیجار ادامه داد: چالش بزرگ ما، تعادل بین قیمت تمام‌شده‌ منصفانه برای بافنده و توان خرید مشتری در شرایط اقتصادی فعلی است، وقتی تورم بر مواد اولیه و هزینه‌ی زندگی می‌زند، فروش با قیمت واقعی، گاهی با رکود بازار همراه می‌شود، اما راه‌حل، کاهش کیفیت یا پرداخت دستمزد ناعادلانه نیست؛ بلکه آموزش مشتری به ارزش‌گذاری بر اصالت، ایجاد بازارهای تخصصی و حذف واسطه‌های غیرضروری است تا چرخه‌ی سالم اقتصادی شکل بگیرد، فرشباف هنرمند است و باید از بهترین مواد و ابزار بهره‌مند شود؛ در غیر این صورت، چرخه‌ی تولید می‌شکند.

وی ادامه داد: آینده‌ی فروش فرش بیجار در گرو تغییر نگاه از «کالای تزئینی» به «سرمایه‌ی فرهنگی-اقتصادی» است، ما در حال راه‌اندازی کانال‌های فروش مستقیم، برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی و استفاده از رسانه‌های دیجیتال برای روایت‌گری پشت هر فرش هستیم، وقتی مشتری بداند این قالی، حاصل سال‌ها صبر یک زن بیجاری است و نه یک محصول کارخانه‌ای، حاضر است برای اصالت آن هزینه کند.

انتهای خبر/