به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی کرد امروز، صنعت دفاعی، روایت چند دهه تلاش برای تبدیل نیاز دفاعی به توان بومی است، صنعتی که روزگاری بخش مهمی از نیازهای خود را از بیرون تأمین می‌کرد، امروز به یکی از عرصه‌های مهم پیوند دانش، فناوری و توان مهندسی کشور تبدیل شده است.

 مسیری که نشان می‌دهد امنیت پایدار، پیش از آنکه در میدان ساخته شود، در آزمایشگاه‌ها، دانشگاه‌ها، کارگاه‌ها و ذهن متخصصانی شکل می‌گیرد که به توان داخلی باور دارند.

 در تقویم جمهوری اسلامی ایران، ۳۱ مرداد به‌عنوان روز صنعت دفاعی نام‌گذاری شده است، انتخابی که با شکل‌گیری وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در ۳۱ مرداد ۱۳۶۸ ارتباط دارد و در سال ۱۳۸۹ نیز این مناسبت به طور رسمی در تقویم کشور ثبت شد.

 اما اهمیت این روز را نباید تنها در تاریخ یک سازمان یا یک وزارتخانه خلاصه کرد، صنعت دفاعی، بخشی از روایت بزرگ‌تر کشور درباره استقلال، خوداتکایی و توانایی تصمیم‌گیری مستقل در حوزه امنیت ملی است.

 تحریم، پایان راه نبود

 صنایع دفاعی ایران در سال‌هایی توسعه پیدا کردند که فشارهای خارجی و محدودیت‌های دسترسی به فناوری، یکی از موانع جدی پیش روی کشور بود، بااین‌حال، تجربه نشان داد تحریم می‌تواند در کنار همه محدودیت‌های خود، ضرورت حرکت به سمت تولید داخلی و بومی‌سازی فناوری را نیز پررنگ کند.

 در چنین شرایطی، متخصص ایرانی ناچار بود بسیاری از نیازهای فنی را نه از مسیر خرید، بلکه از مسیر طراحی، تحقیق، آزمون و تولید تأمین کند، همین تغییر رویکرد، به‌تدریج فرهنگ ساختن را جایگزین فرهنگ خریدن کرد.

 این تحول شاید مهم‌ترین دستاورد صنعت دفاعی باشد، اینکه مسئله دفاع از کشور، از یک نیاز صرفاً نظامی به عرصه‌ای برای رشد فناوری و شکل‌گیری ظرفیت‌های صنعتی تبدیل شد.

 هیچ صنعت پیشرفته‌ای بدون نیروی انسانی متخصص شکل نمی‌گیرد، صنعت دفاعی نیز از این قاعده مستثنی نیست، امروز بخش قابل‌توجهی از قدرت فناورانه هر کشور به توان آن در تربیت نیروی انسانی، توسعه علوم کاربردی و تبدیل ایده به محصول وابسته است، از همین منظر، تجربه صنعت دفاعی می‌تواند الگویی برای سایر بخش‌های کشور باشد.

 الگویی که در آن دانشگاه، شرکت‌های دانش‌بنیان، مراکز تحقیقاتی و صنایع بزرگ در یک زنجیره به هم متصل می‌شوند، گزارش‌های رسمی درباره صنعت دفاعی نیز بر نقش متخصصان، شرکت‌های دانش‌بنیان و بومی‌سازی فناوری در توسعه توان دفاعی کشور تأکید دارند.

 اقتدار فقط تجهیزات نیست

 وقتی از صنعت دفاعی سخن می‌گوییم، نباید همه چیز را در فهرست تجهیزات، سامانه‌ها و محصولات خلاصه کنیم، بخش مهم‌تری از این مفهوم، توان ساختن است.

 کشوری که بتواند نیازهای راهبردی خود را طراحی و تولید کند، در شرایط بحران گزینه‌های بیشتری برای تصمیم‌گیری دارد، این توانمندی، علاوه بر آثار دفاعی، می‌تواند موجب شکل‌گیری دانش فنی، تربیت نیروی متخصص، توسعه زنجیره‌های صنعتی و ایجاد بازارهای جدید فناوری شود.

 بنابراین صنعت دفاعی را باید بخشی از منظومه قدرت ملی دانست، منظومه‌ای که امنیت، دانش، اقتصاد، فناوری و سرمایه انسانی را به یکدیگر پیوند می‌دهد.

 تهدیدهای امنیتی امروز با گذشته تفاوت دارند، عرصه‌های جدیدی مانند فضا، سایبر، هوش مصنوعی، سامانه‌های بدون سرنشین، جنگ الکترونیک و فناوری‌های نوین، تعریف قدرت دفاعی را تغییر داده‌اند، در چنین شرایطی، حفظ دستاوردهای گذشته کافی نیست، صنعت دفاعی باید همواره در حال بازآفرینی و نوسازی باشد، این یعنی صنعت دفاعی موفق، صنعتی نیست که فقط محصول امروز را بسازد، بلکه صنعتی است که بتواند نیاز فردا را پیش‌بینی کند.

 پشت هر محصول دفاعی، مجموعه‌ای از انسان‌ها قرار دارند، مهندسان، پژوهشگران، کارگران، متخصصان، دانشگاهیان و نیروهایی که شاید نام بسیاری از آنها هیچ‌گاه در رسانه‌ها مطرح نشود.

 روز صنعت دفاعی فرصتی است برای دیدن همین بخش کمتر دیده‌شده ماجرا، انسان‌هایی که سال‌ها در سکوت کار کرده‌اند تا یک ایده به نمونه اولیه، یک نمونه اولیه به محصول و یک محصول به توان عملیاتی تبدیل شود، در کنار این تلاش‌ها، یاد شهدای عرصه دفاع و صنعت دفاعی نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از این مسیر است، افرادی که در راه انجام مسئولیت خود جان باختند و نامشان با تاریخ دفاع کشور گره‌خورده است.

 از صنعت دفاعی چه می‌آموزیم؟

 مهم‌ترین درس این تجربه شاید ساده باشد، هیچ کشوری بدون سرمایه‌گذاری بر دانش، نیروی انسانی و فناوری نمی‌تواند قدرت پایدار ایجاد کند.

 صنعت دفاعی نشان داده است که می‌توان از دل محدودیت، ظرفیت ساخت، از دل نیاز، فناوری آفرید و از دل تهدید، انگیزه‌ای برای پیشرفت ایجاد کرد، البته این مسیر پایان‌یافته نیست و هرچه فناوری پیچیده‌تر می‌شود، نیاز به پژوهش، نوآوری و سرمایه‌گذاری نیز بیشتر خواهد شد.

نویسنده: محمد خالدیان