به گزارش خبرنگار گروه اقتصادی پایگاه خبری تحلیلی «کردتودی»،  قاچاق دارو و ضعف سامانه‌های سلامت، 2 چالش جدی نظام سلامت ایران و به ویژه در مناطق مرزی است، قاچاق دارو در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین چالش‌های حوزه سلامت کشور تبدیل شده است.

کارشناسان معتقدند این پدیده نه‌تنها موجب کمبود دارو در بازار داخلی می‌شود، بلکه به دلیل خروج داروهایی که با ارز ترجیحی و یارانه دولتی تولید می‌شوند، خسارت‌های اقتصادی سنگینی را نیز به کشور تحمیل می‌کند.

در کشورهای همسایه، داروهای ایرانی به وفور و با قیمت‌هایی چند برابر نرخ داخلی عرضه می‌شوند؛ موضوعی که نشان می‌دهد شبکه‌های سازمان‌یافته قاچاق از ضعف نظارت و نبود سامانه‌های هوشمند در زنجیره تأمین دارو سوءاستفاده می‌کنند.

به گفته کارشناسان حوزه دارو، یکی از دلایل اصلی گسترش قاچاق، تفاوت قیمت دارو در داخل و خارج از کشور است، در حالی که دولت برای حمایت از بیماران و کنترل هزینه‌های درمان، ارز ترجیحی را به واردات مواد اولیه دارویی اختصاص داده است، بخشی از این داروها به جای رسیدن به دست بیماران ایرانی، از مسیرهای غیرقانونی به کشورهای همسایه منتقل می‌شوند.

این روند علاوه بر ایجاد کمبودهای مقطعی در بازار داخلی، موجب افزایش هزینه‌های نظارت و کنترل در نظام دارویی کشور شده است.

از سوی دیگر نبود سامانه‌های جامع و یکپارچه در حوزه سلامت، نظارت بر زنجیره تولید تا مصرف دارو را دشوار کرده است، در بسیاری از کشورها، با استفاده از فناوری‌های نوین و سامانه‌های الکترونیکی، مسیر تولید، توزیع و مصرف دارو به‌صورت دقیق رصد می‌شود.

اما در ایران، به دلیل ضعف زیرساخت‌های ارتباطی و کمبود امکانات در برخی مناطق، اجرای کامل طرح سلامت الکترونیک هنوز محقق نشده است.

سلامت الکترونیک، به عنوان یکی از ارکان توسعه نظام سلامت در جهان، نقش مهمی در شفاف‌سازی فرآیندها، کاهش هزینه‌ها و جلوگیری از تخلفات دارد، با این حال ایران هنوز از میانگین جهانی در این زمینه عقب‌تر است و کارشناسان معتقدند که اگر زیرساخت‌های لازم برای اجرای کامل سلامت الکترونیک فراهم شود، بسیاری از مشکلات از جمله قاچاق دارو، تجویزهای غیرمنطقی و مصرف بی‌رویه دارو تا حد زیادی کاهش خواهد یافت.

یکی از مشکلات جدی در نظام سلامت کشور، مصرف بی‌رویه و غیرمنطقی دارو است، آمارها نشان می‌دهد سرانه مصرف دارو در ایران بالاتر از میانگین جهانی است و در بسیاری از موارد، بیماران بدون مشورت با پزشک اقدام به مصرف دارو می‌کنند یا حتی از پزشک می‌خواهند داروی خاصی را برایشان تجویز کند.

این رفتار نه‌تنها موجب افزایش هزینه‌های درمانی می‌شود، بلکه خطر بروز مقاومت دارویی و عوارض جانبی را نیز افزایش می‌دهد.

کارشناسان حوزه سلامت بر این باورند که یکی از راهکارهای مؤثر برای کنترل مصرف دارو، توسعه پرونده الکترونیک سلامت است که با اجرای این طرح، سوابق دارویی و درمانی هر بیمار به‌صورت دقیق ثبت می‌شود و پزشکان می‌توانند بر اساس اطلاعات واقعی، داروهای مورد نیاز را تجویز کنند.

همچنین این سامانه‌ها امکان نظارت بر تجویز و مصرف دارو را برای نهادهای نظارتی فراهم می‌کنند و از تکرار نسخه‌ها یا سوءاستفاده‌های احتمالی جلوگیری می‌شود.

در کنار این مسائل، کمبود دسترسی به اینترنت پرسرعت و شبکه‌های ارتباطی در برخی مناطق کشور، مانع جدی در مسیر توسعه سلامت الکترونیک به شمار می‌رود.

بسیاری از مراکز درمانی در مناطق روستایی و محروم هنوز به سامانه‌های الکترونیکی متصل نیستند و فرآیندهای ثبت و گزارش‌دهی به‌صورت دستی انجام می‌شود که این موضوع علاوه بر افزایش احتمال خطا، موجب کندی در ارائه خدمات درمانی نیز می‌شود.

به گفته کارشناسان فناوری اطلاعات سلامت، برای رفع این مشکل باید سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در زیرساخت‌های ارتباطی کشور انجام شود، توسعه شبکه ملی اطلاعات، افزایش پهنای باند و آموزش نیروی انسانی متخصص از جمله اقداماتی است که می‌تواند زمینه‌ساز اجرای موفق سلامت الکترونیک در کشور باشد.

در همین حال، برخی از مسئولان حوزه دارو معتقدند که برای مقابله با قاچاق دارو، باید سامانه‌های رهگیری و کنترل هوشمند در زنجیره تأمین دارو فعال شود؛ این سامانه‌ها می‌توانند با استفاده از کدهای یکتا، مسیر حرکت هر دارو از کارخانه تا داروخانه را رصد کنند و در صورت خروج غیرقانونی از شبکه رسمی، هشدارهای لازم را صادر نمایند.

اجرای چنین طرح‌هایی نیازمند همکاری میان وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، گمرک و نهادهای امنیتی است. بدون هماهنگی میان این دستگاه‌ها، مقابله با قاچاق دارو و تخلفات دارویی دشوار خواهد بود.

همچنین شفاف‌سازی در فرآیند تخصیص ارز دارویی و نظارت دقیق بر واردات مواد اولیه می‌تواند از بروز فساد و انحراف در این حوزه جلوگیری کند.

از سوی دیگر فرهنگ‌سازی در میان مردم درباره مصرف منطقی دارو از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و آموزش عمومی از طریق رسانه‌ها، مدارس و مراکز درمانی می‌تواند نقش مؤثری در تغییر رفتار مصرف‌کنندگان ایفا کند، آگاهی از عوارض مصرف خودسرانه دارو و ضرورت مراجعه به پزشک پیش از مصرف هرگونه دارو، از جمله موضوعاتی است که باید به‌صورت مستمر در برنامه‌های آموزشی و اطلاع‌رسانی مورد توجه قرار گیرد.

کارشناسان تأکید می‌کنند که حل مشکلات حوزه دارو و سلامت الکترونیک نیازمند نگاه جامع و برنامه‌ریزی بلندمدت است، صرفاً برخوردهای مقطعی یا صدور بخشنامه‌های کوتاه‌مدت نمی‌تواند ریشه قاچاق دارو یا مصرف بی‌رویه را از بین ببرد.

برای دستیابی به نظام سلامت کارآمد، باید همزمان بر سه محور اصلی تمرکز شود، تقویت زیرساخت‌های فناوری، اصلاح نظام توزیع دارو و ارتقای فرهنگ مصرف دارو در جامعه است.

در نهایت، توسعه سلامت الکترونیک نه‌تنها ابزاری برای کنترل قاچاق و مصرف دارو است، بلکه می‌تواند به شفافیت مالی، کاهش هزینه‌های درمان و افزایش رضایت بیماران نیز منجر شود. تجربه کشورهای پیشرفته نشان داده است که استفاده از فناوری‌های نوین در حوزه سلامت، یکی از مؤثرترین راهکارها برای ارتقای کیفیت خدمات درمانی و حفظ منابع ملی است.

به نظر می‌رسد با توجه به اهمیت موضوع، لازم است سیاست‌گذاران حوزه سلامت با نگاهی جامع‌تر و آینده‌نگر، اجرای کامل طرح سلامت الکترونیک را در اولویت برنامه‌های خود قرار دهند تا ضمن مقابله با قاچاق دارو، زمینه برای اصلاح الگوی مصرف دارو و ارتقای سلامت عمومی جامعه فراهم شود.

ضرورت آموزش عمومی درباره سامانه اصالت دارو «TTAC»

دکتر سوسن عباس‌پناه مدیر شبکه بهداشت و درمان شهرستان بیجار بر لزوم آموزش گسترده جامعه نسبت به سامانه ارزیابی و رسیدگی به اصالت دارو «TTAC» تأکید کرد و گفت: ارتقای سواد سلامت در حوزه دارو می‌تواند از بروز خسارت‌های جانی و مالی جلوگیری کند.

وی افزود: این سامانه یکی از ابزارهای مهم در شفاف‌سازی زنجیره تأمین دارو و اطمینان از اصالت محصولات دارویی است، آشنایی مردم با نحوه استفاده از این سامانه می‌تواند نقش مؤثری در پیشگیری از خرید داروهای تقلبی و قاچاق داشته باشد.

مدیر شبکه بهداشت و درمان بیجار با تاکید براینکه آموزش عمومی در این زمینه باید از طریق رسانه‌ها، داروخانه‌ها و مراکز درمانی به‌صورت گسترده دنبال شود تا شهروندان بتوانند با اطمینان بیشتری داروهای مورد نیاز خود را تهیه کنند، گفت: متأسفانه گاهی افرادی که تخصص پزشکی ندارند، در زمینه درمان و تجویز دارو فعالیت می‌کنند که این امر می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری برای بیماران به همراه داشته باشد، نظارت دقیق بر فعالیت‌های مرتبط با دارو و برخورد قانونی با افراد فاقد صلاحیت، از اولویت‌های شبکه بهداشت و درمان شهرستان است.

ارتقای سواد سلامت در جامعه ضروری است

قدرت اله لطفی؛ کارشناس ناظر دارویی بیجار گفت: افزایش آگاهی مردم درباره نحوه مصرف صحیح دارو، شناخت داروهای مجاز و آشنایی با سامانه‌های نظارتی، از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از آسیب‌های دارویی است.

وی افزود: اهتمام و آموزش در این حوزه نه‌تنها از خسارت‌های مالی جلوگیری می‌کند، بلکه می‌تواند جان بسیاری از بیماران را نیز نجات دهد.

کارشناس ناظر دارویی بیجاربر ضرورت همکاری میان نهادهای رسانه‌ای و حوزه سلامت تأکید کرد و گفت: رسانه‌ها می‌توانند با اطلاع‌رسانی صحیح درباره سامانه TTAC و خطرات داروهای غیرمجاز، نقش مؤثری در ارتقای سلامت عمومی ایفا کنند، هدف نهایی شبکه بهداشت، ایجاد جامعه‌ای آگاه، سالم و ایمن در برابر تهدیدات دارویی است.

وی یادآور شد: نمی‌توان به صورت کامل قاچاق را منکر شد، هنوز در شبکه داروخانه و یا برخی از شرکت‌های توزیع کنند، برخی از داروهای خاص را به نحوی که در شبکه توزیع و تحویل دارو ثبت نمی‌کنند از شبکه خارج می‌کنند و بدون درنظر گرفتن شرایط نگهداری و زمان مصرف، خطرات جانی را برای بیماران ایجاد می‌کنند.

داروی نایاب در مرزها؛ وقتی کولبران حامل امید و خطر می‌شوند

خانواده‌ای که در شهرستان بیجار فرزند ۱۰ ساله‌شان با سرطان خون دست‌وپنجه نرم می‌کند، از سختی‌های تأمین داروهای خاص و گران‌قیمت گفت: داروهایی که گاه تنها راه نجات کودک هستند اما در بازار رسمی به‌سختی یافت می‌شوند، جایی که کولبران، داروهای نایاب را با قیمت‌های دلاری و بدون رعایت شرایط حمل‌ونقل وارد می‌کنند.

والدین می‌گویند: برای درمان به شهرهای مختلفی رفتیم؛ از همدان و سنندج گرفته تا تهران اما هر بار با کمبود دارو مواجه شدیم، بعضی از داروها یا در بازار نیستند یا قیمتشان چند برابر شده است.

او ادامه می‌دهد: در نهایت، یکی از دوستانمان پیشنهاد کرد به شهرهای مرزی کردستان برویم، متوجه شدیم برخی از کولبران داروهای نایاب را از آن سوی مرز وارد می‌کنند و قیمت‌ها بر اساس نرخ روز دلار محاسبه می‌شود و هیچ تضمینی برای اصالت یا سلامت دارو وجود ندارد.

کارشناسان حوزه دارو نیز تأکید می‌کنند که حمل‌ونقل دارو در شرایط غیراستاندارد می‌تواند ترکیبات دارویی را تغییر دهد و اثربخشی آن را از بین ببرد، دارو کالایی حساس است و باید در زنجیره سرد و با نظارت دقیق حمل شود، ورود دارو از مسیرهای غیررسمی، علاوه بر خطر برای سلامت بیماران، می‌تواند زمینه‌ساز قاچاق و تخلفات دارویی شود.

انتهای خبر/