به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «کردتودی»،  در ژان، پایان تابستان با رنگ سرخ سماق گره می‌خورد؛ محصولی که سال‌ها از شاخه‌های کوهستان چیده شده و حالا قرار است در واپسین روزهای شهریور، بهانه‌ای برای گردهمایی مردم، معرفی ظرفیت‌های کشاورزی و گشودن پنجره‌ای تازه به سوی گردشگری روستایی باشد. جشنواره سماق، تنها جشن یک محصول نیست؛ جشن دست‌هایی است که از دل کوهستان نان درمی‌آورند و روایتی کهن از زندگی با طبیعت را زنده نگه داشته‌اند.

در کوهستان‌های کردستان، فصل‌ها فقط از روی تقویم شناخته نمی‌شوند؛ هر فصل نشانه‌ای دارد. بهار با سبزی دامنه‌ها می‌آید، تابستان با عطر باغ‌ها می‌گذرد و وقتی روزهای شهریور به واپسین نفس‌های خود نزدیک می‌شوند، شاخه‌های سماق، سرخ‌ترین نشانه پایان یک فصل کشاورزی‌اند.

در روستای جهانی ژان، این روزها رنگ دیگری دارد. خوشه‌های سماق که ماه‌ها در آفتاب و هوای کوهستان بالیده‌اند، از شاخه‌ها جدا می‌شوند تا حاصل یک سال زحمت کشاورزان به سفره مردم برسد. اما امسال قرار است این محصول، پیش از آنکه راه بازار را در پیش بگیرد، در جشنواره‌ای روایت شود که می‌خواهد نام سماق ژان را بیش از گذشته بر سر زبان‌ها بیندازد.

ژان در آستانه یک جشن

در روزهای پایانی شهریور، روستای ژان میزبان جشنواره سماق خواهد بود؛ رویدادی که ایده برگزاری آن از ماه‌ها قبل مطرح و نشست برنامه‌ریزی آن با حضور مسئولان شهرستان سروآباد و متولیان بخش کشاورزی برگزار شد.

آن جلسه، در ظاهر یک نشست اداری برای بررسی مقدمات برگزاری جشنواره بود؛ اما در دل خود پرسشی بزرگ‌تر داشت: آیا می‌توان محصولی بومی را از یک تولید کشاورزی فراتر برد و به بخشی از هویت اقتصادی و گردشگری یک منطقه تبدیل کرد؟

پاسخ، شاید در خود ژان نهفته باشد؛ جایی که سماق تنها یک محصول نیست، بلکه بخشی از زندگی مردم روستاست. محصولی که در زمین و کوهستان ریشه دارد، با دست کشاورز به بار می‌نشیند و سرانجام بر سر سفره می‌آید.

در نشست برنامه‌ریزی جشنواره، وضعیت تولید سماق، شمار بهره‌برداران، سطح زیرکشت و الزامات اجرایی این رویداد مورد بررسی قرار گرفت. مسئولان شهرستان نیز بر ضرورت معرفی ظرفیت‌های کشاورزی منطقه، حمایت از تولیدکنندگان و فراهم‌کردن زمینه‌ای برای ایجاد بازار بهتر برای محصولات بومی تأکید کردند.

اما جشنواره پیش‌رو می‌تواند چیزی فراتر از یک برنامه تقویمی باشد؛ فرصتی برای آنکه سماق ژان از مرزهای روستا عبور کند و نام خود را به‌عنوان یک محصول شناخته‌شده منطقه‌ای تثبیت کند.

از شاخه‌های کوهستان تا سفره مردم

محصولات بومی، اگرچه در نگاه نخست بخشی از تولیدات کشاورزی یک منطقه‌اند، اما در واقع حافظه زنده جغرافیا هستند. پشت هر محصول، قصه‌ای از زمین، اقلیم، مهارت، سنت و زندگی مردم وجود دارد.

سماق ژان نیز از همین جنس است.

سال‌هاست که مردمان این منطقه با طبیعت کوهستانی زندگی کرده‌اند و از ظرفیت‌های آن بهره برده‌اند. سماق، یکی از همین نعمت‌های طبیعی و کشاورزی است که می‌تواند در کنار ارزش اقتصادی، روایتگر بخشی از فرهنگ و شیوه زندگی مردم منطقه باشد.

امروز دیگر بازار محصولات کشاورزی تنها به تولید و فروش ختم نمی‌شود. محصولی که بتواند داستان، کیفیت و هویت مشخصی داشته باشد، می‌تواند به یک برند تبدیل شود؛ برندی که هم برای تولیدکننده ارزش اقتصادی ایجاد کند و هم برای منطقه مقصدی تازه برای گردشگران بسازد.

جشنواره سماق ژان می‌تواند آغاز چنین مسیری باشد.

جشن یک محصول، برای رونق یک روستا

در بسیاری از مناطق جهان، جشنواره‌های کشاورزی به فرصتی برای معرفی فرهنگ، غذا، صنایع‌دستی و سبک زندگی مردم تبدیل شده‌اند. گردشگر فقط برای دیدن یک محصول نمی‌رود؛ او به دنبال تجربه است، می‌خواهد در فضای تولید آن محصول قدم بزند، با مردم محلی آشنا شود، طعم آن را بچشد و داستانش را بشنود.

ژان نیز از چنین ظرفیتی برخوردار است.

این روستا در بخش مرکزی شهرستان سروآباد و در محدوده فرهنگی هورامان ـ ژاورود قرار دارد؛ منطقه‌ای که معماری پلکانی، طبیعت کوهستانی و فرهنگ ریشه‌دار آن، ظرفیت قابل توجهی برای گردشگری دارد.

قرار گرفتن جشنواره سماق در چنین بستری، به این رویداد معنا و ظرفیتی فراتر از معرفی یک محصول می‌دهد. گردشگری که برای جشنواره به ژان می‌آید، می‌تواند هم‌زمان با فضای روستا، طبیعت منطقه، معماری بومی و فرهنگ مردم آن آشنا شود.

در چنین شرایطی، سماق می‌تواند به «دروازه ورود» گردشگر به ژان تبدیل شود.

روایت دست‌هایی که محصول می‌سازند

پشت هر خوشه سماق، دست‌هایی قرار دارد که شاید کمتر دیده شده‌اند؛ دست کشاورزی که در شیب زمین کار کرده، باغ و محصول را در طول سال مراقبت کرده و سرانجام در روزهای برداشت، حاصل یک سال تلاش خود را جمع می‌کند.

جشنواره اگر قرار است ماندگار شود، باید پیش از هر چیز صدای همین دست‌ها باشد.

تولیدکننده باید در مرکز این رویداد قرار گیرد؛ محصولش دیده شود، کیفیتش معرفی شود و مسیر فروش آن به بازارهای گسترده‌تر هموار شود. در کنار آن، زنان و مردان روستا می‌توانند با عرضه فرآورده‌های محلی، غذاهای سنتی، صنایع‌دستی و دیگر تولیدات بومی، تصویری کامل‌تر از زندگی روستایی منطقه به میهمانان جشنواره ارائه کنند.

از این منظر، جشنواره سماق تنها یک مراسم نیست؛ می‌تواند حلقه‌ای از یک زنجیره اقتصادی باشد؛ زنجیره‌ای که از زمین و کشاورز آغاز می‌شود و به بازار، گردشگری، صنایع‌دستی و اشتغال روستایی می‌رسد.

سماق ژان؛ یک نام برای آینده

سروآباد و روستاهای منطقه، ظرفیت‌های بسیاری برای توسعه کشاورزی و گردشگری دارند؛ اما معرفی این ظرفیت‌ها نیازمند استمرار است. یک جشنواره زمانی اثرگذار خواهد بود که پس از پایان مراسم، نام و اعتبار محصول را با خود به بازار ببرد.

سماق ژان برای تبدیل‌شدن به یک برند منطقه‌ای، نیازمند بسته‌بندی مناسب، استانداردسازی، معرفی حرفه‌ای، بازار‌یابی و ایجاد زنجیره ارزش است. جشنواره می‌تواند نقطه آغاز این مسیر باشد؛ جایی که محصول معرفی می‌شود و بعد از آن، برنامه‌ای منسجم برای ادامه راه شکل می‌گیرد.

در این میان، همراهی دستگاه‌های اجرایی، جهاد کشاورزی، مدیریت روستا و مهم‌تر از همه مردم و تولیدکنندگان، نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

پاییز هنوز نیامده، اما ژان سرخ شده است

حالا شهریور به روزهای پایانی خود رسیده و ژان آرام‌آرام آماده یک میهمانی است؛ میهمانی‌ای که قهرمانش خوشه‌های کوچک و سرخ سماق است.

قرار است چند روز دیگر، صدای جشن در روستا بپیچد؛ اما شاید مهم‌تر از موسیقی و برنامه‌های جشنواره، صدای روایت مردمی باشد که سال‌ها با زمین و کوهستان زندگی کرده‌اند.

سماق در ژان فقط از شاخه‌ها چیده نمی‌شود؛ بخشی از تاریخ و هویت روستا را با خود حمل می‌کند.

شاید به همین دلیل است که جشنواره سماق را نباید فقط جشن برداشت یک محصول دانست. این رویداد فرصتی است برای دیدن دوباره یک روستا، شنیدن صدای کشاورزان، چشیدن طعم محصولات بومی و نگاه‌کردن به ظرفیت‌هایی که گاه در نزدیکی ما هستند اما کمتر دیده شده‌اند.

در واپسین روزهای شهریور، وقتی تابستان چمدانش را می‌بندد و پاییز آرام‌آرام از راه می‌رسد، ژان سرخ‌ترین روایت خود را پیش روی میهمانانش خواهد گذاشت؛ روایتی از سماق، کوهستان و مردمانی که هنوز بلدند از دل خاک و صخره، زندگی بسازند.

و شاید این آغاز راهی باشد که در پایان آن، نام سماق ژان نه فقط بر سفره‌های مردم، که بر نقشه گردشگری و اقتصاد روستایی کردستان نیز جای خود را پیدا کند.