به گزارش خبرنگار گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «کردامروز»، در قلب کردستان، جایی میان کوه‌های آرام و دشت‌های سبز، سرزمینی گسترده است که تنوع زیستی‌اش به اندازه تاریخ و فرهنگش غنی و پررمز و راز است.

در میان این زیستمندان، نام‌هایی چون گرگ ایرانی (Canis lupus pallipes)، پلنگ ایرانی (Panthera pardus tulliana) و خرس سیاه آسیایی (Ursus thibetanus gedrosianus) می‌درخشد؛ گونه‌هایی کمیاب و ارزشمند که ردپای‌شان هنوز در کوه‌های بیجار و سرچشمه‌های زاینده‌رود دیده می‌شود، کارشناسان محیط‌زیست تأیید کرده‌اند که این منطقه همچنان یکی از زیستگاه‌های فعال این جانوران است و همین موضوع، اهمیت حفاظت از آن را دوچندان می‌کند.

در آسمان بیجار نیز پرواز پرندگان شکاری و نادر، جلوه‌ای دیگر از حیات را به نمایش می‌گذارد، شاهین باتلاقی (Circus aeruginosus) و کبک دری (Tetrao mlokosiewiczi) از جمله گونه‌هایی هستند که در فهرست در خطر انقراض سازمان حفاظت محیط‌زیست قرار دارند و در مراتع و تالاب‌های فصلی این شهرستان مشاهده شده‌اند.

اما ثروت طبیعی بیجار تنها در جانورانش خلاصه نمی‌شود، این منطقه گنجینه‌ای از گیاهان دارویی و بومی است که در هیچ جای دیگر ایران به این شکل یافت نمی‌شود، زعفران کوهی، مرزه‌های محلی و گیاه معطر «مارزن‌بوی بیجاری» از جمله گونه‌هایی‌اند که هم در تعادل اکولوژیک منطقه نقش دارند و هم در طب سنتی و داروسازی ارزشمندند، این گیاهان زیبا، مأمن زنبورهای بومی و پروانه‌های کمیاب‌اند و چرخه حیات را در این سرزمین زنده نگه می‌دارند.

با وجود این همه زیبایی و غنا، بیجار نیز از تهدیدهای زیست‌محیطی در امان نمانده است، چرای بی‌رویه دام، خشک‌شدن تالاب‌ها بر اثر تغییر الگوی بارش و برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی، و گسترش جاده‌ها و پروژه‌های عمرانی، زیستگاه‌های طبیعی را در معرض خطر قرار داده‌اند، کارشناسان هشدار می‌دهند که ادامه این روند می‌تواند حضور گونه‌های نادر را در منطقه به خطر اندازد.

با این حال، فرهنگ دیرینه مردم بیجار در پاسداری از طبیعت، نقطه امیدی برای آینده است، آمارها نشان می‌دهد که این شهرستان یکی از پایین‌ترین میزان شکار غیرقانونی را در استان دارد؛ نشانه‌ای از درک عمیق مردم نسبت به ارزش حیات‌وحش. همین روحیه مسئولانه، زمینه‌ساز طرح‌هایی مانند «نگهبانان محلی طبیعت» شده است؛ برنامه‌ای که در آن دهیاران، کشاورزان و چوپانان به‌عنوان دیده‌بانان اولیه محیط‌زیست، هرگونه فعالیت مشکوک را به مسئولان گزارش می‌دهند.

در کنار این تلاش‌ها، دبیرخانه همایش ملی مطالعات گروس با همکاری اداره محیط‌زیست، پروژه‌ای علمی برای شناسایی و ثبت گونه‌های کمیاب منطقه آغاز کرده است، در این طرح، از دوربین‌های تله‌ای و مشارکت داوطلبانه شهروندان استفاده می‌شود تا بانک اطلاعاتی جامعی از تنوع زیستی بیجار شکل گیرد؛ بانکی که می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری‌های آینده در حوزه حفاظت از محیط‌زیست باشد.

بیجار، شهری است که در آن کرد و ترک، شیعه و سنی، در کنار هم زندگی می‌کنند و این هم‌زیستی انسانی، در طبیعت نیز بازتاب یافته است، در این سرزمین، انسان و طبیعت در کنار هم نفس می‌کشند و بقای یکی، در گرو احترام به دیگری است، حفظ این تعادل، نیازمند همکاری همه‌جانبه است؛ از مسئولان در تدوین سیاست‌های پایدار گرفته تا مردم محلی در رعایت اصول حفاظتی و پژوهشگرانی که با مستندسازی علمی، راه آینده را روشن می‌کنند.

هر گونه نادری که در کوه‌های بیجار زندگی می‌کند، نه‌تنها میراثی برای این خاک، بلکه گنجینه‌ای برای بشریت است، حفاظت از آن، مسئولیتی فراتر از مرزهای جغرافیایی و وظیفه‌ای اخلاقی و فرهنگی است که بر دوش همه نسل‌ها سنگینی می‌کند.

بیجار؛ ذخیره‌گاه زنده طبیعت کردستان

حبیب‌الله رجب‌زاده، رئیس اداره محیط‌‌ زیست بیجار، درباره اهمیت این منطقه گفت: منطقه حفاظت‌شده بیجار با وسعتی بیش از ۳۱ هزار هکتار، از سال ۱۳۸۵ تحت حمایت سازمان محیط‌زیست قرار گرفته و به‌عنوان یکی از ذخیره‌گاه‌های طبیعی کشور شناخته می‌شود، این منطقه از نظر اکولوژیکی جایگاهی ویژه در غرب ایران دارد و زیستگاه گونه‌های نادر جانوری و گیاهی است.

او افزود: بیجار ترکیبی از کوهستان و مرتع است؛ نیمی از اراضی آن شیب ملایم دارد و نیم دیگر تپه‌ماهوری است، پوشش گیاهی غالب، مرتعی است اما در بخش‌هایی گونه‌های درختچه‌ای مانند بادام وحشی، آلوچه و دافنه نیز دیده می‌شود، تاکنون ۱۳۷ گونه گیاهی در این منطقه شناسایی شده که از جمله آن‌ها گیاه محلی «جاشیر» است.

رجب‌زاده ادامه داد: وجود رودخانه‌های قزل‌اوزن و قمچقا، منابع آبی غنی‌ای برای منطقه فراهم کرده است، تاکنون بیش از ۳۰ گونه پستاندار، ۱۴۰ گونه پرنده و ۲۰ گونه خزنده در بیجار ثبت شده‌اند، قوچ و میش ارمنی از مهم‌ترین گونه‌های شاخص منطقه‌اند که جمعیت پایداری دارند و تحت نظارت ویژه قرار گرفته‌اند.

بیجار؛ میراثی زنده، نه فقط منطقه‌ای حفاظت‌شده

علی همتی، محیط‌بان باسابقه بیجارگفت: «بیجار فقط یک منطقه حفاظت‌شده نیست، بلکه میراثی زنده است که به همراهی همه نیاز دارد، هر قدمی که محیط‌بانان در کوه برمی‌دارند، هر چشمه‌ای که مردم از آلودگی حفظ می‌کنند و هر نگاهی که جوانان به طبیعت می‌اندازند، سهمی در بقای این گنجینه دارد، حفظ طبیعت، یعنی حفظ هویت ما.

او تأکید کرد: محیط‌بانی از عشق آغاز می‌شود، باید کودکان را از همان سال‌های نخست با طبیعت آشنا کرد تا بدانند زمین خانه مشترک همه ماست، انجمن‌ها، خبرنگاران و فعالان فضای مجازی می‌توانند در ترویج فرهنگ حفاظت از محیط‌زیست نقش مؤثری داشته باشند.

طبیعت، آینه انسان است

بهنام ختار، عکاس و فعال محیط‌زیست بیجار، که بیش از ده سال است از حیات‌وحش این منطقه عکاسی می‌کند، گفت: هدفم از عکاسی، آشتی دادن مردم با طبیعت است، بسیاری از انسان‌ها از حیوانات می‌ترسند، چون آن‌ها را نمی‌شناسند، اگر یاد بگیریم با طبیعت چگونه رفتار کنیم، او نیز چهره واقعی و زیبایش را به ما نشان می‌دهد.

وی افزود: کار با طبیعت، فرهنگ انسان را به او یادآوری می‌کند، طبیعت به ما می‌آموزد که از کجا آمده‌ایم و چه مسئولیتی در برابر نسل‌های آینده داریم، در این فصل، نباید به توله‌ها و جوجه‌های حیوانات دست زد یا آن‌ها را از زیستگاهشان جدا کرد، طبیعت حریمی مقدس دارد و احترام به آن، احترام به زندگی است.

ختار گفت: نگاه درست به طبیعت، نگاه انسان به خودش است، اگر یاد بگیریم با زمین مهربان باشیم، مسیر زندگی‌مان نیز روشن‌تر می‌شود، بیجار با همه زیبایی‌هایش، یادآور این حقیقت است که انسان و طبیعت، دو روی یک سکه‌اند؛ جدایی‌ناپذیر و وابسته به هم است.

انتهای خبر/