به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «کردتودی»، بلایای طبیعی بخشی از واقعیت زندگی در جوامع انسانی هستند؛ اما آنچه میزان خسارت‌های جانی، مالی و اجتماعی را تعیین می‌کند، تنها شدت حادثه نیست، بلکه سطح آمادگی، کیفیت برنامه‌ریزی و میزان تاب‌آوری جامعه در برابر مخاطرات است.

 زلزله، سیل، خشکسالی، رانش زمین و دیگر مخاطرات طبیعی زمانی به بحران‌هایی فراگیر تبدیل می‌شوند که با ساخت‌وسازهای غیراصولی، تخریب محیط‌زیست، ضعف زیرساخت‌ها و نبود آمادگی عمومی همراه شوند.

روز ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی، یادآور این حقیقت مهم است که مقابله مؤثر با بحران، از لحظه وقوع حادثه آغاز نمی‌شود؛ بلکه نتیجه سال‌ها برنامه‌ریزی، آموزش، سرمایه‌گذاری و تصمیم‌گیری مسئولانه است.

در چنین نگاهی پیشگیری نه هزینه‌ای اضافی، بلکه سرمایه‌گذاری برای حفاظت از جان انسان‌ها، صیانت از منابع عمومی و تضمین توسعه پایدار محسوب می‌شود.

پیشگیری؛ حلقه مفقوده مدیریت مخاطرات

یکی از مهم‌ترین چالش‌ها در مواجهه با بلایای طبیعی، غلبه نگاه واکنشی بر سیاست‌های پیشگیرانه است. در بسیاری از موارد، توجه عمومی و مدیریتی پس از وقوع حادثه افزایش می‌یابد؛ زمانی که خسارت‌ها ایجاد شده و هزینه بازسازی به‌مراتب بیشتر از هزینه پیشگیری است.

این در حالی است که شناسایی مناطق پرخطر، رعایت استانداردهای ساخت‌وساز، مقاوم‌سازی ساختمان‌ها، حفاظت از حریم رودخانه‌ها و توسعه سامانه‌های هشدار سریع می‌تواند از ابعاد خسارت‌ها به میزان قابل‌توجهی بکاهد.

مدیریت علمی مخاطرات مستلزم آن است که اطلاعات و ارزیابی‌های کارشناسی، مبنای تصمیم‌گیری در حوزه‌های عمرانی، شهری، روستایی و زیست‌محیطی قرار گیرد.

توسعه بدون توجه به نقشه‌های خطر و ظرفیت‌های طبیعی هر منطقه، می‌تواند آسیب‌پذیری جوامع را افزایش دهد؛ ازاین‌رو، رعایت ملاحظات ایمنی باید به یکی از اصول بنیادین برنامه‌ریزی و توسعه تبدیل شود.

تاب‌آوری اجتماعی؛ از آگاهی تا اقدام

در کنار مسئولیت نهادهای اجرایی، مشارکت آگاهانه مردم نیز نقشی تعیین‌کننده در کاهش پیامدهای بلایای طبیعی دارد، جامعه‌ای که آموزش‌های عمومی را جدی می‌گیرد، مسیرهای خروج اضطراری را می‌شناسد، تجهیزات اولیه امدادی در اختیار دارد و شیوه صحیح واکنش به حوادث را می‌آموزد، در شرایط بحرانی توان بیشتری برای حفظ جان و کاهش خسارت خواهد داشت.

آموزش مستمر در مدارس، دانشگاه‌ها، محیط‌های کاری و محله‌ها باید به بخشی از فرهنگ عمومی تبدیل شود. برگزاری مانورهای منظم، اطلاع‌رسانی دقیق، مقابله با شایعات و تقویت اعتماد عمومی به نهادهای مسئول نیز از مؤلفه‌های ضروری آمادگی اجتماعی است.

در این میان، توجه ویژه به سالمندان، کودکان، افراد دارای معلولیت و خانوارهای کم‌برخوردار اهمیت دارد؛ زیرا میزان آسیب‌پذیری گروه‌های مختلف در برابر حوادث یکسان نیست و برنامه‌های کاهش خطر باید متناسب با نیازهای آنان طراحی شود.

محیط‌زیست و توسعه پایدار؛ دو ضرورت انکارناپذیر

تخریب پوشش گیاهی، تغییر کاربری غیراصولی اراضی، ساخت‌وساز در بستر و حریم رودخانه‌ها و بهره‌برداری ناپایدار از منابع طبیعی می‌تواند خطر وقوع یا تشدید برخی مخاطرات را افزایش دهد.

حفاظت از جنگل‌ها، مراتع، منابع آب و خاک و مدیریت اصولی حوزه‌های آبخیز، بخشی جدایی‌ناپذیر از سیاست‌های کاهش خطر بلایا است.

در مناطق مختلف کشور، از جمله نواحی کوهستانی، روستاها و سکونتگاه‌های واقع در مجاورت رودخانه‌ها، توجه به ویژگی‌های جغرافیایی و اقلیمی باید در اولویت برنامه‌ریزی قرار گیرد.

توسعه زیرساخت‌های مقاوم، تقویت خدمات امدادی و استفاده از فناوری‌های نوین برای پایش مخاطرات نیز می‌تواند ظرفیت مقابله با حوادث را افزایش دهد.

مسئولیت مشترک برای آینده‌ای ایمن‌تر

کاهش اثرات بلایای طبیعی، مأموریتی مقطعی و محدود به یک روز در تقویم نیست؛ بلکه مسئولیتی مستمر و مشترک میان دولت، مدیریت‌های محلی، نهادهای تخصصی، رسانه‌ها و شهروندان است. تحقق این هدف به هماهنگی نهادی، شفافیت در تصمیم‌گیری، تخصیص منابع کافی و نظارت مستمر بر اجرای استانداردهای ایمنی نیاز دارد.

روز ملی کاهش اثرات بلایای طبیعی زمانی به فرصتی اثربخش تبدیل می‌شود که از سطح یادآوری و شعار فراتر رود و به برنامه‌های عملی، آموزش عمومی و اصلاح سیاست‌های پرخطر منتهی شود.

 جامعه ایمن، جامعه‌ای نیست که هرگز با حادثه روبه‌رو نشود؛ بلکه جامعه‌ای است که خطرها را به‌درستی می‌شناسد، پیش از وقوع بحران اقدام می‌کند و با آمادگی، همبستگی و تصمیم‌گیری علمی، هزینه‌های انسانی و اقتصادی حوادث را به حداقل می‌رساند.

کاهش خطر بلایا از امروز آغاز می‌شود؛ با تصمیم‌های درست، مشارکت مردم و اولویت‌دادن به پیشگیری.

نویسنده: طاهره جلوخانی فعال رسانه‌ای