به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «کردتودی»، تاریخ همیشه در قامت بناهای باشکوه، سنگ‌نوشته‌های ماندگار و روایت‌های رسمی ظاهر نمی‌شود؛ گاه در حاشیه یک نسخه خطی، میان سطرهای یک قباله ازدواج، در ورق‌های یک روزنامه قدیمی یا در دست‌نوشته‌ای که سال‌ها در صندوقچه خانوادگی محفوظ مانده است، نفس می‌کشد.

این آثار، فراتر از کاغذهایی که زمان بر چهره‌شان نشسته، گواه روزگارانی هستند که اندیشه‌ها در آن شکل گرفته، دانش سینه‌به‌سینه انتقال یافته و مناسبات اجتماعی و فرهنگی مردمان سامان پیدا کرده است.

کردستان نیز به پشتوانه پیشینه دیرپای علمی و فرهنگی خود، سهمی ارزشمند در این میراث مکتوب دارد؛ سرزمینی که عالمان، ادیبان، فقیهان و عارفان بسیاری را پرورانده و در گذر سده‌ها، مساجد، مدارس دینی، خانقاه‌ها و کتابخانه‌های شخصی آن به کانون‌هایی برای حفظ و انتقال دانش تبدیل شده‌اند.

با این همه، بخشی از آثار برآمده از این سنت علمی همچنان در مجموعه‌های خصوصی و میان خاندان‌های اهل علم نگهداری می‌شود؛ آثاری که شناسایی و ثبت آن‌ها می‌تواند دریچه‌های تازه‌ای به شناخت تاریخ منطقه بگشاید.

در روزگاری که گذر زمان، فرسودگی کاغذ و دشواری دسترسی، میراث مکتوب را در معرض آسیب قرار می‌دهد، حفاظت علمی و دیجیتال‌سازی این گنجینه‌ها ضرورتی دوچندان یافته است.

ثبت دیجیتال اسناد و نسخه‌های خطی، افزون بر کمک به صیانت از اصل آثار، امکان بهره‌گیری گسترده‌تر پژوهشگران از منابعی را فراهم می‌کند که هر یک می‌توانند حلقه‌ای گمشده از زنجیره تاریخ باشند.

در همین مسیر، مرکز اسناد و نسخ خطی دانشگاه کردستان از سال ۱۴۰۱ فعالیت خود را با هدف گردآوری، حفاظت، مستندسازی و دیجیتال‌سازی منابع نفیس آغاز کرده است؛ تلاشی برای آنکه میراث پراکنده این سرزمین، از حافظه محدود مجموعه‌های شخصی فراتر رود و در دسترس پژوهش‌های امروز و فردا قرار گیرد.

دکتر نوید نقشبندی، سرپرست این مرکز، در گفتگو با خبرنگار کردتودی، از اقدامات انجام‌شده، ظرفیت‌های موجود و ضرورت همراهی خانواده‌ها و صاحبان مجموعه‌های تاریخی برای پاسداری از این گنجینه سخن گفته است.

دیجیتال‌سازی بیش از ۲۷ هزار صفحه از کتاب‌ها و اسناد

نقشبندی با اشاره به جایگاه تاریخی کردستان در عرصه دانش و فرهنگ جهان اسلام اظهار کرد: این منطقه در طول تاریخ از مراکز مهم علمی و فرهنگی بوده و عالمان، ادیبان، فقیهان، عارفان و اندیشمندان بسیاری از آن برخاسته‌اند.

وی افزود: وجود مساجد و مدارس دینی، خانقاه‌ها، کتابخانه‌های شخصی و خاندان‌های علمی در شهرها و مناطق مختلف کردستان، زمینه شکل‌گیری و نگهداری گنجینه‌ای ارزشمند از کتاب‌ها و اسناد را فراهم کرده است. گردآوری و مستندسازی این آثار می‌تواند در شناخت دقیق‌تر تاریخ علمی و فرهنگی منطقه و فراهم‌کردن زمینه پژوهش‌های آینده نقش مهمی داشته باشد.

سرپرست مرکز اسناد و نسخ خطی دانشگاه کردستان با تشریح فعالیت‌های این مجموعه گفت: از آغاز فعالیت مرکز تاکنون، بیش از ۲۷ هزار صفحه از کتاب‌ها و اسناد اسکن و دیجیتال‌سازی شده و در کنار آن، مجموعه‌ای از کتاب‌های خطی و نفیس نیز گردآوری شده است.

وی این اقدامات را گام‌های نخست در مسیر شکل‌گیری آرشیوی مستند از میراث مکتوب کردستان دانست و ابراز امیدواری کرد با تداوم فعالیت‌ها، بخش‌های بیشتری از این میراث شناسایی، ثبت و برای استفاده پژوهشگران آماده شود.

از نسخه‌های خطی تا آرشیو روزنامه‌های تاریخی

نقشبندی با اشاره به منابع موجود در این مرکز تصریح کرد: در حال حاضر بیش از ۵۰۰ نسخه کتاب خطی و چاپ سنگی و سربی در مرکز اسناد و نسخ خطی دانشگاه کردستان نگهداری می‌شود. همچنین ۲۸ مجموعه اسناد قدیمی مرتبط با مالکیت‌ها و ازدواج‌ها، بیش از ۸۵ دوره از نشریات و مجلات معتبر و آرشیو ۵۳ روزنامه در این مجموعه وجود دارد.

به گفته وی، این منابع در کنار یکدیگر ظرفیت ارزشمندی برای مطالعات تاریخی، دینی، ادبی، اجتماعی و فرهنگی درباره کردستان و مناطق پیرامونی آن ایجاد کرده‌اند و می‌توانند بخشی از زمینه‌های مغفول‌مانده در شناخت گذشته این سرزمین را روشن سازند.

همراهی خاندان‌های علمی در پاسداری از میراث مکتوب

سرپرست مرکز اسناد و نسخ خطی دانشگاه کردستان با اشاره به مشارکت اندیشمندان و صاحبان مجموعه‌های شخصی در غنی‌سازی این مرکز گفت: خوشبختانه شماری از فرهیختگان و دارندگان مجموعه‌های علمی از فعالیت‌های مرکز استقبال کرده‌اند و اهدای آثار از سوی آنان به توسعه و غنای این مجموعه کمک کرده است.

وی در این زمینه از استاد مؤمن مردوخ، فؤاد ابراهیمی، رضوان متوسل، فؤاد متوسل، فرشاد قادری و زنده‌یاد پروفسور اسعد شیخ‌الاسلامی قدردانی کرد.

نقشبندی همچنین از همراهی خانواده‌های علم‌پرور و سرشناس کردستان یاد کرد و افزود: خانواده‌های حیرت سجادی، امام مردوخ، مستوفی، علائی اردلان و محمدی، در کنار بسیاری دیگر از خاندان‌ها و علاقه‌مندان، در این مسیر همراهی داشته‌اند؛ همراهانی که نام بردن از همه آنان در این مجال امکان‌پذیر نیست.

فراخوان برای نجات روایت‌های پنهان تاریخ

وی با تأکید بر نقش مجموعه‌های خانوادگی در حفظ میراث مکتوب اظهار کرد: مرکز اسناد و نسخ خطی دانشگاه کردستان آمادگی دارد در چارچوب ضوابط علمی و قانونی با مجموعه‌داران، صاحبان قلم، اندیشمندان و افرادی که دغدغه حفظ میراث فرهنگی و پیشرفت کشور را دارند، همکاری کند.

نقشبندی خاطرنشان کرد: شناسایی و ثبت نسخه‌های خطی و اسناد قدیمی که در اختیار خانواده‌ها و مجموعه‌های شخصی قرار دارند، می‌تواند به حفظ این آثار ارزشمند و فراهم‌شدن زمینه استفاده علمی و پژوهشی از آن‌ها کمک کند.

میراث مکتوب، حافظه‌ای است که اگر از آن مراقبت نشود، بخشی از روایت یک سرزمین برای همیشه خاموش خواهد شد. تلاش مرکز اسناد و نسخ خطی دانشگاه کردستان را می‌توان گامی در مسیر پیوند گذشته با آینده دانست؛ تلاشی برای آنکه برگ‌های فرسوده تاریخ، پیش از آنکه در گذر زمان محو شوند، به اسنادی ماندگار برای شناخت هویت و فرهنگ کردستان تبدیل شوند.

انتهای خبر/