کُردتودی اخبار کردستان، ایران و جهان

گرد فراموشی بر اقتصادی خودکفا به نام هوارنشینی در کردستان

هوار نشینی در مناطق کوهستانی کردستانی به منزله جابجایی وسایل ضروری زندگی و گله و احشام در بیشتر از دو هزار متر ارتفاع بوده است اما اقتصادی خودکفا داشته است که با آمدن پیشرفت و تکنولوژی تولیدات این نوع زندگی نیز در حال فراموشی است.

به گزارش کُردتودی، در سنگلاخ شاهو و کوسالان عملاً آب و خاکی برای زراعت و حتی باغداری وجود ندارد، از سویی دیگر، از آنجایی که بافت آهکی این کوهستان ها آب را در خود حفظ نمی کند، آب حاصل از بارش برف و باران از طریق 'گوال' های قیفی شکل به اعماق کوه جاری شده و نهایتاً از طریق بیلوهای (چشمه های عمدتاً فصلی) خروشان چون روانسر، پالنگان، بل، روار و دیوه زناو به بیرون فوران می کند.

 

اما غنی بودن بافت گیاهی وجنگلی این کوهستان ها به دلیل بارش مناسب زمستانه، دامداری را از قدیم الایام به عنوان راه اصلی معاش در میان مردمان این سرزمین تبدیل کرده و روستاهای موجود بر حاشیه این کوهستان ها، همواره واحدهای اجتماعی - تولیدی بوده اند که روابط حاکم بر کار و تولید در آنها را باید جزو میراث منحصر به فرد برجای مانده ی صدها ساله مردم کردستان به حساب آورد، چیزی که درک، تبیین و نهادینه کردن آن هنوز درمیان مردم صورت نگرفته است.

 

زندگی در این روستاها تابع انضباط اجتماعی غیرقابل اجتنابی بوده به طوری که همه ساکنین ناچار به تبعیت ازآن می بودند. در محور مجموعه روابط حاکم برجابجایی و تولید اقتصادی در این روستاها، 'هوار نشینی ' قرار دارد.

 

هوار نشینی یعنی جابجایی عمودی به دنبال مرتع بردیواره های سنگلاخی شاهو و کوسالان، که غالبا امری بسیار سخت است، به طوری که هنوزمحافل رسمی استان بر بخش زیادی از بلاهای طبیعی در کمین زندگی مردم در این کوهستان آشنا نیستند بلاهایی همچون سیاهرس و یا سقوط از کوهستان. هوار نشینی در شاهو به منزله جابجایی وسایل ضروری زندگی و گله و احشام در بیشتر از دو هزار متر ارتفاع بوده است و در نظام سنتی هوار نشینی هرکسی که قادر باشد بر دو پای خود بایستد عهده دار وظیفه ای بوده است.

 

بررسی این نظام حاکی از استقرار نظمی کهن در آداب و رسوم و روش های تقسیم کار است؛ الاغ و استر بار بران مقاوم کوهستان و وسیله اصلی جابجایی بوده اند. مدیریت احشام، دوشیدن شیر و فرآوری آن به روغن، کشک و انواع نساجی ها وظیفه اصلی زنان بوده و به همین دلیل زنان در نظام هوار نشینی از جایگاه تصمیم گیری و مدیریتی ویژه ای برخوردار بوده اند. به جرات می توان گفت جزء به جزء زندگی هوارنشینی را باید به عنوان پروژه های تحقیقاتی و پایان نامه های دانشگاهی تعریف و مستند کرد و از آنجایی که زندگی هوارنشینی لزوم خود اتکایی را بر مردم تحمیل می کرد، در این نوع زندگی فن آوری های سنتی کوزه گری (هه ور گری) سبد بافی با انواع سبدهای کاربردی از ارغوان و کلاش بافی، بافت جوال، رشکه و گوریس (طناب)، پارچه بافی سنتی، درست کردن وسایل از چوب مخصوص مانند شانه سر، ملاقه و قاشق و صنعت نمد بافی هم برای زیراندازهم برای البسه به صورت پسک و فرنجی در اشکال هنری و بی نظیری پیشرفت کرده است.

 

این شیوه زندگی علیرغم سختی مورد علاقه مردم بوده و ترانه های غنایی مردم - سیاچمانه - مالامال ازعشق به زندگی و وطن مالوف و به ویژه کوهستان شاهو و رودخانه سیروان و هوارهای آنجاست که در آنها سختی و رنج مردم درهاله هوای کوهستان و زندگی پراز رمز و راز هوارنشینی رنگ می بازد. پدیدار شدن افق های جدید زندگی از پنجاه سال قبل به تدریج زندگی و شیوه تولید ابتدایی هوارنشینی را تحت الشعاع قرارداد اما عدم سازگاری این روش زندگی با نظام رسمی آموزش وبه حاشیه رفتن محصولات تولیدی این نوع زندگی درمقایسه با تولیدات کارخانه ای عملا در بازارها را بر روی مردم هوارنشین بست. نیروی کار بدنی جوانان ساکن در این نواحی به بازارهای مرکزی کشورسرازیر شده که البته؛ ناامنی سال های نخست انقلاب نیز آخرین ضربه بر پیکر نظام هزاران ساله اجتماعی هوارنشینی بود.

 

در حال حاضر این نوع زندگی یعنی کوچ همراه با تمام اعضای خانواده از روستای اصلی به هوارها از شروع بهار تا نیمه اول مهر ماه عملا دیده نمی شود اما اشکال جدیدی از کوچ و جابجایی جای آن روش قبلی را گرفته است در بعضی از هوارهای مشهور مانند: هوار 'پالنگان' و 'سلین' و' اورامان تخت' و 'ژیوار' جاده هایی تراکتور رو احداث شده است. همه اعضای خانواده نیز عملا در جابجایی ها مشارکت نمی کنند و هدف ها بیشتر به پرورش دام محدود شده است.

 

زندگی هوارنشینی عملا به ایستگاه نهایی مسیر طولانی حیات خود رسیده است. اما لایه های بسیار متنوع و پیچیده ی اقتصادی - اجتماعی و فرهنگی - روانی زندگی هوارنشینی هنوز بعضا ناشناخته مانده است. سخت کوشی، قناعت، بهره وری، شادبودن، تندرستی جسمی و دماغی ذاتی مردمان هوارنشین را باید به عنوان خصال برجسته آنان به دانش تبدیل و به عنوان ارمغان آنان به نسل جدید ارائه داد.

محمد طالب حیدری/ هفته نامه ی سیروان

    یکشنبه 11 آبان 1393 | 09:55

    کد خبر : 3347

    منتشر کننده : رامان

    هیچ نظری ثبت نشده است!

    کردتودی نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی کند.
    لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.

    نام *
     

    کد امنیتی Captcha image
     
       

    ADS

    ADS

    ADS

     

    کُردتودی را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید