کُردتودی اخبار کردستان، ایران و جهان

حکایت هایی از تمدن و فرهنگ کُردها؛

نگاهی به تصاویرشناسایی شده در سنگ نگاره های استان کردستان

سنگ نگاره های کردستان، فرهنگ و نماد صلح ، مناطق قدیمی کردستان ، حکایتی از نماد قوم کُرد

در ارتفاعات غار کرفتو پناهگاهی شناسایی شده که دارای نقوش صخره ای می باشد.

به گزارش کُردتودی، سنگ نگاره های (سواستیکا- صلیب شکسته) بر روی تخته سنگها  در محوطه های هنر صخره-ای مناطق مختلف استان کردستان وجود دارند.


سواستیکا در زبان سانسکریت و در فرهنگ هند نماد صلح برای بودایی¬ها است و در فرهنگ های مختلف تفسیرهای گوناگون در خصوص آن صورت گرفته است.
 از این نماد در ایران با عنوان (صلیب شکسته و گردونه خورشید) یاد شده است. در ارتفاعات غار کرفتو پناهگاهی شناسایی شده که دارای نقوش صخره ای می باشد.


 در بیرون دهنه پناهگاه تصویر منفردی از سواستیکا بر روی سطح عمودی یک تخته سنگ وجود دارد (تصویر شماره 1)(لحافیان، 1393) این نقش قابل مقایسه با نقوش سواستیکا در منطقه سارال و جنوب شرق شهرستان قروه در استان کردستان می باشد .

 


هم اکنون وب سایتی اینترنتی در آلمان به بررسی این نماد در قاره های مختلف جهان پرداخته است و با توجه به تصاویر مستند، اعلام می نماید که این نشانه ها از دوران پیش از تاریخ تا کنون در اکثر مناطق جهان به عنوان یک نماد وجود داشته و رژیم نازی از آن سوء استفاده کرده و آن را نمادی مربوط به خود دانسته است.

 


دو تصویر مربوط به دوره اخیر از سواستیکا بر روی نورگیر پنجره خانه آصف سنندج نیز وجود دارد. این بخش از ساختمان عمارت، مربوط به صد سال پیش است که با چوب و نازکاری نصب شده و این نماد در فرهنگ منطقه کردستان، از دوران باستان تا صد سال پیش تداوم داشته است. 

 


كوهها، غارها و پناهگاه هاي صخره اي كردستان به عنوان يك زيستگاه باستاني در دل كوه هاي زاگرس - سنگ نگاره هاي زيبا و استثنايي را در دل خود جاي داده است كه پرداختن به چنين موضوعی نیازمند یک سری بود.

 


در ادامه ی این سنگ نگاره ها به تصاویری اشاره می کنیم که در آن وجود دارد.


تحقیقات باستان‌شناسی در رابطه با سفال و تپه‌های باستانی در شهر‌های کامیاران و بیجار نشان می‌دهد که گروه‌های بسیاری از مردم طی هزاره چهارم تا هزاره اول قبل از میلاد در این ناحیه سکونت داشته اند. بنا بر تاریخ باستانی کُردستان، بخش‌های مختلف این استان شاهد سنگ نگاره‌های بسیار زیبا بوده که آثار آن بر روی سطوح صخره‌های باز و مکان‌های بسته یافت می‌شود. در این مقاله وجود سنگ نگاره‌ها در مناطق مختلف عبارتند از:


1ـ سنگ نگاره‌های هورامان


هورامان ناحیه کوهستانی واقع در بین شهرهای، سنندج، کرماشان، مریوان و شهرزور در کُردستان عراق است که رودخانه سیروان از میان آن به طرف غرب جاری‌ست. آزمایش دانه گرده گیاهی که در ساحل دریاچه زریوار مریوان توسط ( وان زیست و بوتما) انجام گرفت و هم‌چنین آزمایش منطقه ماهیدشت کرماشان که توسط  (بروکس) انجام گرفت، ثابت می‌کند که در حدود 22500 تا 14000 سال پیش منطقه کُردستان و کرماشان غالباً توسط گیاهانی از قبیل آرتمیزیا و غازپایان پوشیده شده و تقریباً فاقد درخت بوده است. حدود 14000 تا 10000 سال قبل بر اثر افزایش دما، به نظر می‌رسد بارش باران افزایش یافته و تقریباً بین 10000 تا 6000 سال قبل پوشش درختی شروع به افزایش نموده و ناحیه وسیعی را جنگل‌هایی از درختان بلوط و پسته وحشی فرا گرفت.


 
در ناحیه هورامان غارها و پناهگاه‌های صخره‌ای فراوانی در مجاورت رودخانه سیروان وجود دارد که اکثر آن‌ها رو به شرق بوده و در ارتفاعات نسبتاً کم واقع شده‌اند. باستان‌شناسان تا کنون در مورد سایت‌های پیش از تاریخ در هورامان تحقیقی ارائه نداده‌اند. به طوری‌که غارها و پناهگاه‌های صخره‌ای آ ن هنوز بکر و دست نخورده باقی مانده است. با توجه به این‌که هورامان از نظر جغرافیایی ما بین غارهای بیستون کرماشان که در سال 1949 میلادی توسط( کارل تون اسکون) حفاری شده و غارشانیدر در کُردستان عراق که توسط (رالف سولکی) حفاری و شامل آثار و بقایای چندین انسان نئاندرتال بود قرار گرفته و با توجه به آزمایشات گرده شناختی که در سواحل دریاچه زریوار مریوان توسط (وان زیست و بوتما) در سال 1977 انجام گرفت، تصور بنده بر این است که غارها و پناهگاه‌های صخره‌ای هورامان و نیز سواحل رودخانه سیروان بسیاری از آثار و بقایای دوره‌های آغازین را در خود جای داده است. این موضوع مستلزم مطالعات علمی منظم درآینده می‌باشد.

 

به عنوان یک زیستگاه باستانی در کوه‌های زاگرس و بعد از هزاران سال هورامان هنوز آثار مکان‌های باستانی پیش از تاریخ را همراه با بقایای مخروبه که از زمان‌های نخستین به جای مانده‌اند در خود دارد.

 

در منطقه هورامان زیستگاهی یافتم که توسط گله‌داران به عنوان یک ناحیه ییلاقی طی 3000 سال گذشته مورد استفاده قرار گرفته است.

 

تصاویر کنده شده بر روی سنگ‌ها از نظر زیبائی قابل توجه بوده و در آن‌جا چشمه‌ای‌ست که هنوز هم جاریست. در منطقه هورامان تعدادی غار شناسایی شده که بر روی دیواره‌های بیرونی آن‌ها سنگ نگاره‌هایی مشاهده می‌گردد. در این میان غار بردمیر با تصاویر بز کوهی و سگ و غارتاش در یک کیلومتری شمال غرب آن را می‌توان نام برد. غار دوم نشانه‌های بارزی از اسکان را طی زمان‌های پیش از تاریخ نمایان می‌سازد. بر روی دیوار بیرونی به طرف شرق سنگ نگاره‌هایی وجود دارد از جمله چیزی که به نظر می‌آید ترسیماتی از اسب‌ها و سواران و تصویری شبیه بز که فاقد پا است. تصاویر بزها و سگ‌ها در دو غار بردمیر وتاش از تصاویر سواران قدیمی‌تر می‌باشد. متأسفانه نوشته‌های یادگاری تازه به چشم می‌خورد که بعضی آثار صخره‌ای را مخدوش کرده‌اند.

 

سنگ نگاره‌ها بر روی سنگ‌ها و صخره‌ها در جاهای دیگر از نواحی کوهستانی این منطقه به چشم می‌خورد. برخلاف سایر قسمت‌های استان که در آن‌ها هنر صخره‌ای بیشتر متمرکز است، سنگ نگاره‌ها در هورامان در نواحی مختلف پراکنده است. بعضی از آن‌ها در مکان‌هایی وجود دارد که در این کوهستان‌های صعب العبور جهت بازدید از آن‌ها سه روز طول می‌کشد.

 


 
2ـ سنگ نگاره‌های سارال      

                                                                     
منطقه سارال ناحیه‌ای از شمال سنندج تا جنوب دیواندره شاهد تمدن‌های بزرگی بوده که در غرب ایران پایه گذاری شده است. با این وجود هیچ گونه حفاری علمی باستان‌شناسی در محل‌های این منطقه از قبیل تپه‌ها و گورستان‌های قدیمی انجام نگرفته و این ناحیه مانند سایر بخش‌های ایران در معرض غارت، چپاول و تخریب قرار داشته است.

 

بخش بزرگی از سنگ نگاره‌های کُردستان ایران در منطقه سارال قرار دارد. اشکال انسانی، حیوانی و تصاویر گیاهان و ترسیمات هندسی را احتمالاً بتوان به دوره آهن و هزاره اول قبل از میلاد نسبت داد همان‌طورکه تصاویر اسب‌ها و سواران نشان می‌دهد. بعضی از موتیف‌های سنگ نوشته‌ای در ناحیه سارال را نمی‌توان در سایر بخش‌های کُردستان ایران مشاهده کرد، این‌ها شاهکارهای هنر صخره‌ای در استان به شمار می‌روند. نقاشی‌ها شامل موتیف‌هایی است که به نظر می‌رسد تصاویری از اسب‌ها و سواران، آهوان با انواع مختلف شاخ‌ها، گوزن‌ها، زنان و مردان که پوشیده یا عریان هستند، گرگ‌ها، روباه‌ها، خرگوش‌ها، شترها، سگ‌های شکاری، پلنگ‌ها، خرس‌ها، مارها، درختان، سایر گیاهان و اشکال هندسی از قبیل دایره با یک دایره کوچک‌تر در مرکز آن مربع، مستطیل و لوزی را نمایش گذاشته‌اند. بز کوهی اکنون در کوه‌های سارال منقرض شده اما بنا بر گفته شاهدان از جمله مردان سالمند منطقه، گله‌های بزرگی از بز کوهی حدوداً چهل سال پیش در کوهستان‌ها و دشت‌های این منطقه وجود داشته است.

 

به نظر می‌آید که در سارال گله‌هایی از آهو و گوزن و نیز بز کوهی از زمان‌های پیش از تاریخ تا به امروز وجود داشته و گونه آخر (بز کوهی) تنها چند سالی است که منقرض شده است. بیشتر ترسیمات کنده شده بر روی صخره‌ها در ناحیه سارال در طول دره‌هایی وجود دارند که هنوز هم دارای جویبارهای روانی است. چراگاه‌های سارال هنوز هم مکان خوبی برای اسکان گله‌داران است. یکی از سایت‌های هنر صخره‌ای در ارتفاعات گوه کانی ریحان است. ناحیه‌ای که در آن، تصاویر مربوطه وجود دارد پناهگاه خوبی برای شکارچیانی بوده که گله‌های بز کوهی، آهو و گوزن را در دشت‌های پست دنبال و آن‌ها را با اسبان تیزرو خود تعقیب می‌کرده‌اند. تصاویر اسب با زین‌های مشخص که نشان می‌دهد زمانی بین قرن هفتم تا دهم قبل از میلاد کنده‌کاری شده‌اند در کوه‌کانی ریحان وجود دارد.


 


3ـ  سنگ نگاره‌های غار کرفتو


این مکان در شمال دیواندره و 74 کیلومتری شرق سقز واقع شده است. بر اساس مطالعات ژئو لوژیکی، صخره موجود در کرفتو از سنگ آهکی چینه‌ای الیگوسن با خطوط غیر منطبق در نواحی محدودی از بیجار و دیواندره می‌باشد. غار کرفتو در بین مکان‌های تاریخی زیویه و تخت سلیمان قرار دارد. این غار توسط پزشکی انگلیسی به نام (ج. کرمیک) در سال 1819 میلادی کشف و در همین زمان برای اولین بار توسط (کرپورتر) توصیف شده و (راولینسون) نیز از این غار در سال 1838 دیدن کرد. یکصد سال بعد (استین) نقشه آن را تکمیل کرد.

 

از سال 1998 تا 2000 باستان‌شناسان ایرانی طی چند مرحله به مطالعه و بررسی غار کرفتو و محوطه آن پرداخته‌اند. این افراد عبارتند از منوچهر حمزه‌لو، محمود میر اسکندری، حسن رضوانی، کورش روستایی، فریدون بیگلری و سامان حیدری. تا کنون فقط گزارش چند صفحه‌ای توسط آقایان (حمزه لو و میر اسکندری) به چاپ رسیده در حالی‌که گزارشات سایر افراد هنوز منتشر نشده است. دهنه اصلی غار 17 متر از زمین ارتفاع داشته که استفاده از نردبان برای دسترسی به آن را ضروری کرده است. در زمان‌های قدیم، مردم در داخل غار اطاق‌ها، راهروها، و درهایی ساخته و آن را به صورت یک ساختمان چهار طبقه درآورده‌اند. در نتیجه این غار در گذشته به قلعه‌ای غیر قابل نفوذ بدل گشته است. ناحیه کرفتو یکی از مراکز اصلی حکومت مانایی‌ها در غرب ایران حدود 2900 تا 2600 سال پیش بوده است.

 

تنها صبر و شکیبایی کنده‌کاران ماد توانسته چنین معماری باشکوهی را خلق کرده باشد. مشاهده تعداد زیادی اطاق و راهرو که در قلب کوهستان ایجاد شده و در طبقات مختلف مرتبط با همدیگر قرار گرفته، هر بیننده‌ای را شگفت‌زده می‌کند. بدون تردید نوع چکش و قلم مورد استفاده کنده‌کاران آهن بوده است. مردمی که در این منطقه زندگی می‌کرده‌اند از لشکرکشی‌های وحشیانه آشوریان هراس داشته و احتمالاً اقدام به ایجاد این قلعه در داخل یک غار طبیعی کرده‌اند. دژکرفتو در دوران‌های مختلف مورد استفاده قرار گرفته است. این مسئله از سبک معماری مورد استفاده در آن و نیز از سنگ نگاره‌های روی دیوارها آشکار می‌گردد. بقایا و آثار متأخرتر از قبیل نوشته‌های یونانی و کتیبه‌ای مربوط به دوره اسلامی نیز وجود دارد. با این وجود اکثرسنگ نگا‌ره‌های غار متعلق به دوره آخر ساخت و استفاده مردم از غار می‌باشد.

 

موتیف‌های موجود در غار کرفتو به نظر می‌آید تعدادی اسب و سواران، انسان، بزکوهی، گوزن، شتر، دست انسان، اشکال و تصاویر سمبلیک یا علائم نمادین را به تصویر کشیده‌اند. این تصاویردر بیشتر اطاق‌های کنده شده در دل غار دیده می‌شود. متأسفانه بعضی از این تصاویر در زمان‌های اولیه بر اثر تغییراتی در معماری آن آسیب دیده‌اند. سنگ نگاره‌ها به سبب نوشتن یادگاری توسط بازدید کننده‌ها بیشتر صدمه دیده‌اند. به طور کلی سنگ نگاره‌های غار کرفتو بسیار شبیه به منطقه سارال با مو ضوعات بسیار مشابه می‌باشد. این غار در پی تحقیقات باستان‌شناسان در سال 1379 مورد حفاری و گمانه‌زنی قرار گرفت.

 

بنا به گفته باستان‌شناسان وجود تراشه‌های سنگ در داخل و خارج غار بیانگر استفاده انسان از غار مربوطه در زمان‌های پیش از تاریخ می‌باشد. جالب توجه است که این تحقیق درست بعد از آماده کردن غار برای بازدید کننده‌گان آغاز گردید. متأسفانه در حین آماده‌سازی محل برای بازدید کننده‌گان و نیز طی سونداژهای باستان‌شناسی، صدماتی به غار وارد شده است. باستان‌شناسان در جستجوی بقایا و آثار دوران نوسنگی و قبل از نوسنگی بوده و توجهی به نظرات بنده نداشته مبنی بر این‌که بقایای زیادی از دوران اولیه سنگ در هورامان وجود دارد. در نتیجه تحقیق در منطقه دریافتم که کوه‌های اطراف غار کرفتو نیز دارای سنگ‌نگاره هستند. غار کانی میکائیل در دو کیلو متری شمال شرق غار کرفتو واقع است. این غار توسط باستان‌شناسان ایرانی در سال 1380 حفاری و مورد بررسی قرار گرفت. در گزارش اولیه آن‌ها نوشته شد که غار کانی میکائیل حدود 2100 متر از سطح دریا ارتفاع دارد و نتیجه‌گیری کرده‌اند که هیچ نشانه‌ای از سکونت انسان در دوران پالئولیتیک پیدا نکرده‌اند. آن‌ها نشانه‌هایی از سکونت اولیه مردمان روستایی در هزاره ششم و پنجم قبل از میلاد پیدا کردند.


 
 4ـ سنگ نگاره‌های دهگلان


دهگلان در 50 کیلومتری شرق سنندج واقع است. این شهر در دشت دهگلان با مساحت 62700  هکتار قرار دارد و 1800 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. حدود 30 کیلومتری شمال این شهر، سنگ نگاره‌های دهگلان در ضلع جنوبی یک تخته سنگ به ارتفاع 3 متر و70 سانتیمتر مشاهده می‌گردد. تصاویر موجود شامل چهار اسب و سواران آن‌ها، دو گوزن، یک بزکوهی و تصویری که به نظر می‌رسد یک ماهی باشد و سواران در حال شکار می‌باشند. بنا بر پوشش گیاهی و آب فراوان، دشت دهگلان که سایت هنر صخره‌ای مشرف بر آن است، زمانی شکارگاه مناسبی برای مردم بوده است. این دشت از کوه‌های صلوات آباد سنندج شروع و در کوه‌های بدر و پریشان قروه خاتمه می‌یابد. تصاویر گوزن نشان می‌دهد که دشت دهگلان زیستگاه خوبی برای این نوع گوزن بزرگ بوده است.


 


5ـ سنگ نگاره‌های قمچقای بیجار


روستای قمچقای در60 کیلومتری شمال شهرستان بیجار قرار گرفته است. این ناحیه کوهستانی بوده و در زمان جاری جزو مناطق حفاظت شده حیات وحش به شمار می‌آید. به طرف غرب و حدود یک کیلومتری روستا در ارتفاع 10 متری بر روی صخره‌ای سنگ نگاره‌ای مشابه به هیروگلیف وجود دارد. باستان‌شناسی به نام آقای محمود کردوانی اولین بار این سنگ نوشته را در سال 1348 شناسایی و  گزارش کرد. او سنگ نگاره قمچقای را به هزاره چهارم قبل از میلاد نسبت داده است. حدود 12 کیلومتری شمال غربی روستای قمچقای قلعه یا دژ قمچقا قرار دارد که بنا بر گفته باستان‌شناسان متعلق به هزاره اول قبل از میلاد است. سنگ نگاره قمچقای از اشکال هندسی و نمادین تشکیل شده است. بعضی از موتیف‌های آن از قبیل لوزی و مربع در هنر صخره‌ای سارال مشاهده می‌شود. به اعتقاد اینجانب ترسیمات قمچقای مربوط به هزاره اول قبل از میلاد می‌باشد.

 


انتهای پیام/m.r

پنجشنبه 22 آذر 1397 | 07:48

کد خبر : 31670

منتشر کننده : م ر/a

هیچ نظری ثبت نشده است!

کردتودی نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی کند.
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.

نام *
 

کد امنیتی Captcha image
 
   

ADS

ADS

ADS

 

کُردتودی را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید