کُردتودی اخبار کردستان، ایران و جهان

مدیریت فرهنگی خاتم الانبیا (ص) الگویی اسلامی برای اداره سازمانها / علی حیدرآقایی

خاتم الانبیا، مدیریت فرهنگی، فرهنگ، پیامبر، علی حیدرآقایی

نتیجه مدیریت بی نقص پیامبر ، پیروزی مسلمانان و تشکیل جامعه اسلامی بود. بنابراین ما نیز امید داریم تا از تجربیات و رهنمودهای پیامبر اسلام(ص) در زمینه مدیریت سازمانی،الگو برداری کنیم.

به گزارش کُردتودی، نقش مدیر را میتوان در خدمت به بشر و رسانیدن وی به هدفهای بزرگ به وضوح دید.مدیریت،فرآیندی است که با رعایت ضوابط و قوانین مربوط به آن ، جامعه و سازمان را به سمت هدف نهایی سوق می دهد؛نتیجه چنین برداشتی از مدیریت، جامعه و سازمان پیشرفته­ای می­باشد که بارزترین هدف مدیریت در آن ، نهفته است.در راستای اجرای اصول مدیریت،نقش مهم مدیر به عنوان بازوی اصلی این جریان در پیشبرد جامعه و سازمان غیر قابل انکار است و این مدیراست که با اعمال ضوابط مدیریت ، نقش محوری خود را در سازمان متبوع ، تعیین می کند و پیشرفت جامعه و سازمان ، منوط به اجرای اصول مدیریت،توسط مدیر است. از آنجاییکه با تامل در احادیث و سیره­ی پیامبر اسلام(ص) مواردی برجسته و همتراز با مدیریت وجود دارد و شخص پیامبر نیز بیشترین اهتمام را برای هدایت مسلمانان، براجرای مدیریت کارآمد داشتند؛ پس می­توان از دیدگاههای حضرت خاتم(ص) ، به عنوان ضوابطی که آنها را در مدیریت سازمانی خود به کار بست الگو گرفت ؛ زیرا نتیجه مدیریت بی نقص پیامبر ، پیروزی مسلمانان و تشکیل جامعه اسلامی بود. بنابراین ما نیز امید داریم تا از تجربیات و رهنمودهای پیامبر اسلام(ص) در زمینه مدیریت سازمانی،الگو برداری کنیم.

 

اصول اوليه مديريت پيامبراسلام(ص)

 

عبارت از اصولي كه پيامبر در مديريت خود آن­ها را رعايت مي­كرد و به آن­ها پايبند بود.

 

1) اصل ارزش گذاري انسان ( تكريم و احترام ارباب رجوع )

 

    مديريت خاتم(ص) بر منزلت و ارزش انسان تاکید جامعی دارد، بارزترين جنبه­ي مديريت بي نقص پيامبر (ص) دلالت آن بر جايگاه ارزشي انسان مي­باشد.قالَ النبيُّ (ص)‌: « لا تَحقَرَنَّ اَحَداً مِنَ المُسلِمينَ فَاِنَّ صَغيرَهُم عِندَاللهِ كبيرٌ »(1) "هيچكس از مسلمانان را نبايد كوچك شمرد زيرا كوچك آنان در پيشگاه خداوند بزرگ است."

 

2) اصل گشاده روئي و آساني

 

    هنگاميكه پيامبر بزرگوار معاذ بن جبل را براي تبليغ، هدايت و رهبري به يمن مي­فرستاد به او اين چنين دستور داد.

 

«يَسِّروُا وَلا تُعَسِّروُا ا بَشِّر وَلا تَنفُز»(2)   " برمردم آسان بگير ، سخت گير مباش "

 

3) شناخت زمان

 

    مدير پرقدرت كسي است كه زمان شناس بوده، بداند كه موقع انجام كار چه زماني است در همان فرصت آن را انجام دهد چه اگر قبل از موقع آن را انجام دهد و يا پس از فوت وقت آن را انجام دهد آن كار با موفقيت به انجام نخواهد رسيد."الاِناءُ مِنَ اللهِ و العَجَلَهٌ مِنَ الشيطان"(3) " تاني وتامل از پروردگارت و شتاب زدگي از شيطان است."

 

4) اخلاق نيك

 

 بارزترين امتياز مديريتي پيامبر داشتن خلق نيك و اخلاق حسنه بود."اِنَّما بُعِثتُ لَاُتَمِّمَ مكارمَ الاخلاقِ"(4)

 

"من مبعوث شده­ام تا فضائل اخلاق را به كمال برسانم."

 

5) : اصول سبعه واجب در مديريت

 

     عبارت است از شرايط اوليه­ای كه يك مدير لازم است آن را داشته باشد. اصول سبعه در مديريت پيامبر عبارت است از 1- علم 2-بردباري 3-عمل 4-عقل 5-با ملايمت برخورد كردن 6-مدارا و كنار آمدن 7-صبر

 

 كه بدون ترديد شخص پيامبر خود، جامع اين خصوصيات بودند و تاريخ گواه اين مدعاست.

 

قالَ النبيُّ (ص) : "عَليكَ بِالعِلمِ فَاِنَّ العِلمَ خليلُ المُومِنِ و الحِلمَ وزيرُهُ والعَقلَ دَليلُهُ وَالعَمَلَ قَيُّمُهُ وَ الرِّفقَ اَبُوهُ وَ َلليِّنَ اَخُوهُ وَ الصَّبرَ اَميرُ جُنُودِهِ"(5) "علم جوئيد كه علم يار مومن است و بردباري وزير اوست و عقل دليل اوست و عمل سرپرست اوست و ملايمت پدر اوست و مدارا برادر اوست و صبرامير سپاهيان اوست."

 

معيارهاي مورد توجه در مديريت اجرایی  خاتم الانبيا(ص)

 

1) سعه­ي صدر

 

 يكي از ابزار موثر مديريت است، هنگاميكه آيه صد و بيست و پنجم سوره­ي انعام كه درباره­ي شرح صدر است نازل شد پرسيدند: اي پيامبر شرح صدر چيست؟ پيامبر در پاسخ آنان فرمودند: نوري است كه خداوند در قلب هركس بخواهد مي افكند ، سپس در پرتو آن درخشش معنوي، سينه­ي جانش گشاده و وسيع مي­گردد.(6)

 

2) نيروي انساني

 

در نهضت عظيم اسلامي كه با مديريت الهي پيامبر پيش مي­رفت نقش نيروي انساني يعني مهاجرين و انصار بعنوان بازوي پرتوان پيامبر در پيشبرد برنامه و اهداف اسلامي هرگز از صفحه­ی تاريخ محو نخواهد شد؛ به همين دليل قرآن جاويد آيه­ی صد سوره­ي توبه را در مدح مهاجرين و انصار نازل فرموده است.

 

3) قانون

 

يكي ديگر از ابزار مديريت پيامبر قانون است؛ قانون وسيله و طريقي مي­باشد كه مدير با اين وسيله، مجموعه­ی تشكيلاتي خود را به طرف مقصود هدايت مي­كند و كتاب قانون در مديريت پيامبر قرآن جاويد بود.

 

4) مشاوره و مشورت

 

 فن مشاوره و مشورت را نخست قرآن جاويد به پيامبر مي آموزد.«...وَشَاوِرهُم في الاَمرِ...»(7) تاريخ گواه اين مدعاست كه يكي از دلايل بارز موفقيت مديريتي پيامبر در عمل، مربوط به فن مشورت درباره­ي جنگ خندق بود . در جنگ خندق كه همه­ي احزاب براي از بين بردن اسلام و سركوبي مسلمانان متحد شده بودند پيامبر(ص) در چگونگي مقابله با دشمن، نظر صحابه بزرگوار خود را خواست كه در اين نظر خواهي سلمان فارسي پيشنهاد كندن خندق را داد و پذيرفته شد . نكته­ی قابل توجه اين است كه خاتم(ص) عقل كل بودند و از طريق وحي با منبع الهي ارتباط داشتند بنابراين نيازي به راهنمايي ديگران نداشتند؛ ولي چون شيوه­ی مديريتي ايشان جنبه­ي آموزشي داشته است او با اين عمل ارائه­ی طريق مي­كرد و مي­خواست بفهماند كه بايد به ديگران شخصيت داد و به افكار آنان احترام گذاشت. با اين حال آيا تاريخ می­توا­­ند كتمان كند كه پيامبر اسلام(ص)، مبتكر ­­­و ­­­­پديدآورنده­ی فن مشاوره در مديريت نبوده است؟

 

5) تواضع، عفو، بخشش

 

 در پروژه­ي مديريتي پيامبر اعمال ثلاثه جايگاه ويژه­اي دارند."اَفضَلُ الاَعمالِ ثلاثَهُ­­­­­­ : ­­اَلتَّواضُعُ عِندَالدَّولَهِ وَ العَفو عِندَالقُدرَهِ و العَطيَّهُ بِغيرِالمنَّهِ"(8) "بهترين كارها سه چيز است: ­توا­­ضع بهنگام دولت و عفو بهنگام قدرت و بخشش بدون منت

 

آفات مديريت از دیدگاه پيامبر اكرم(ص)

 

1) دروغ، خلف وعده، خيانت در امانت

 

   آنچه كه امروزه آفات مديريت نام دارد در رهبري پيامبر وجود نداشت . در پروژه­ی مديريت خاتم، دروغگويي، خلف وعده و خيانت در امانت برابر با نفاق مي­باشد. با این حال­­­­­­­­ آيا تاريخ می­تواند كتمان كند كه در رهبري و مديريت پيامبرآفات امروزي مديريت وجود داشته است؟ "ثَلاثٌ مَن كُنَّ فيه فَهُوَ مُنافِقٌ مَن اِذا حدَّثَ كَذِبَ وَ اِذا وَعَدَ اَخلَفَ وَ اِذا ائتُمِنَ خانَ"9)  "سه چيز است كه در هر كه هست منافقست: ­آنكه وقتي سخن گويد دروغ گويد و وقتي وعده كند تخلف ورزد و وقتي امانت گيرد خيانت كند."

 

2) رشوه گيري

 

 در پروژه­ي مديريت پيامبر اكرم(ص) رشوه جايي نداشت و پيامبر بر همه­ی امور كاركنانش نظارت مطلق داشت. پدیده­ی زشت رشوه­ گیری، همیشه یکی از آفات مدیریت سازمانی بوده که به سراغ مدیران آمده است. در تاریخ آمده است که سران کفار مکه برای مما­­­­­نعت از­ تبلیغ اسلام توسط پیامبر(ص) به ا­­و پیشنهاد رشوه مالی داد­­ند وازهرحربه ای برای دادن رشوه کمک گرفتند؛اما پیامبر اسلام­­(ص) فرمودند: ا­­گر ماه و خورشید را در دست چپ و راست من بگذارید تا از رسالت الهی خود دست بردارم هرگز قبول نخواهم کرد.قَالَ النَبیُّ(ص) :"اَلرّاشيَ وَالمُرتَشي في ا­­لنّار"(10)"رشوه دهنده و گيرنده در آتشند."

 

3) حرص و تكبر

 

«اَنهاكَ عن ثَلاثِ خِصالٍ اَلحَسَدِ وَالحِرصِ وَ الِكبرِ»(11) "از سه خصلت دور باش حسد و حرص و تكبر"

 

4) پارتي بازي

 

    در مديريت پيامبر مبناي كارگزيني و گزينش افراد، فضيلت، پرهيزكاري و شايسته سالاري بود به همين دليل عمويش ابي­لهب جايي نداشت .اما شخصي چون سلمان فارسي غيرعرب و بلال حبشي سياه­پوست جايگاهي ويژه داشتند. يكي از بارزترين آفات مديريتي معاصر پديده­ی ناشايست پارتي­بازي در ادارات سازماني مي­باشد كه در آن بدون توجه به تخصص و كارآيي افراد، رابطه بر ضابطه غالب می­شود و اين عدم تخصص افراد منجر به بروز نقص در پيشرفت سازمان اداري مي­گردد. در جامعه­ی اسلامي كه رهبري آن را پيامبر برعهده داشت مبناي گزينش افراد فضيلت و پرهيزكاري بود. «اَلوَرعُ سَيِّدُ العَمَلُ» (12)  " پرهيزكاري سرآمد اعمال است."

 

پی نوشت

 

1-بحارالانوار،ج74،ص158-2-نهج الفصاحه،ص646-3-ديباچه اي برمديريت اسلامي،رشيدپور،ص140- 4-همان،ص191-5-همان،ص415- 6-نگرشي برمديريت اسلامي،تقوي،ص118- 7-آل عمران،159 - 8-نهج الفصاحه،ص74 - 9-نهج الفصاحه،ص268 - 10-همان،ص351 - 11-همان،ص194 - 12-همان،ص643

 

* علی حیدرآقایی نویسنده ، روزنامه نگار و پژوهشگر فرهنگی

 

انتهای پیام/h.e

سه شنبه 12 تیر 1397 | 10:10

کد خبر : 30310

منتشر کننده : a.p

رضایی از قروه پاسخ سه شنبه 12 تیر 1397 | 14:32

2
0

هر سخن کز دل برآید لاجرم بر دل نشیند متاسفانه در مملکت اسلامی ما غیر از شخص مقام معظم رهبری که این موارد مدیزیتی را رعایت میکنند شخص و مدیر دیگری سراغ ندارم که جامع این خصوصیات مدیریتی باشد به همین دلیل است که در حال حاضر وضع مملکت از نظر اقتصادی افتضاح است از نویسنده متن و سایت کرد تودی هم بابت این یادداشت و تلنگر متشکرم

رحمانی پاسخ سه شنبه 12 تیر 1397 | 14:39

2
0

باتشکر از آقای آقایی مطالب کاملا مفید مختصر و جالب بود امیدواریم تلنگری باشد برای روءسا و مدیران کنونی سازمانها و جوامع تاکمی به خود آیند واخلاق و منش پیامبرمان را هر چند کم سرلوحه رفتار خود قرار دهند تاشاهد تحول هر چند اندک در جامعه خودمان باشیم انشاءالله

محمودی پاسخ سه شنبه 12 تیر 1397 | 14:42

2
0

یادداشت حاوی نکات مهمی بود که متاسفانه در حال حاضر مدیران کمی هستند که به آن پایبندند به امید آنکه مدیریت پیامبر اسلامی دوباره در جامعه احیا و حاکم شود .من این یادداشت را بسیار میپسندم

قبادی پاسخ سه شنبه 12 تیر 1397 | 19:18

2
0

ای کاش فردا صبح میشد و همه ی مدیران کشور این اصول مدیریتی پیامبر رو رعایت میکردن که هرگز نمی کنند بعدش ادعای مسلمان بودن هم میکنیم .متاسفم

رضایی پاسخ چهارشنبه 20 تیر 1397 | 11:36

0
2

به نظر من مطالب فوق چیزی جز کپی کردن یک متن و چسپاندن به نام خود نیست و هیچ ارزشی ندارد که حضرتعالی این چیزها را به مدیران بگید و چون شما در حوزه مدیریت هیچ سابقه ای ندارید بهتر است در این مورد چیزی ننویسید .

باران پاسخ دوشنبه 8 مرداد 1397 | 18:09

0
2

سلام. مطلب جالب است اما یک کپی پیست ناشیانه است.نمیدانم چه ضرورتی وجود دارد که شما مقاله بنویسید؟ شما که رشته تحصیلیتان الهیات است.سایت وزینی مانند کردتودی هم باید دقت کند .این عنوان نویسنده ، روزنامه نگار و پژوهشگر فرهنگی بار معنایی زیادی دارد.واقعا آقای آقایی نویسنده ، روزنامه نگار و پژوهشگر فرهنگی تشریف دارند آنهم با کپی پیست کردن چند مطلب؟ چقدر اعتماد بنفس هم دارند

کردتودی نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی کند.
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.

نام *
 

کد امنیتی Captcha image
 
   

پیشنهاد سردبیر:

 

کُردتودی را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید