کُردتودی اخبار کردستان، ایران و جهان

مقاله/

کوهستان شاهو و نقش آن در زمین شناسی اقلیمی ایران

کوهستان شاهو،کوه شاهو،زاگرس،آهک خالص،پولیه،چنور،گیاهان داروئی

در میان اشکال ژئومرفولوژی به غیر از دشت های وسیع کوهستانی، تمام اشکال زمین شناسی در این کوهستان دیده می شود. شاهو را می توان به مانند یک طاقدیس مرکب به حساب آورد، یعنی طاقی که چندین برآمدگی و فرورفتگی دارد.

به گزارش کُردتودی، درباره اصول زمین شناسی و چگونگی شکل گیری کوهستان شاهو به عنوان یکی از مجموعه های رشته کوه زاگرس لازم است که بستر اصلی شکل گیری این رشته کوه زنجیره ایی مورد مطالعه قرار گیرد.حوزه رسوبی زاگرس مختص به ایران نبوده و از  اقیانوس هند و دریای عمان تا بخش هایی از کشورعراق و جنوب ترکیه را شامل می شود.

در دوره های  زمین شناسی حوزه های رسوبی زیادی وجود داشته اند که تحت عنوان ژئوسنکلینال ها یا چاله های دریایی شناخته می شوند ویکی از این  حوزه های رسوبی رشته کوه های زاگرس می باشد. زاگرس به عنوان واحدی مشخص، از نظر نوع رسوبات، چین های مشخص، عمر مشخص و همچنین خمیر مایه مشخص ساختمانی آن در سراسر ایران ودر طول دوران اول و آغاز دوران دوم زمین شناسی به صورت یک پلاتفرم بوده است.

پلاتفرم یعنی زمین نسبتا همواری که آثار چین خوردگی های قدیمی از بین رفته و رسوبات دوران اول به صورت افقی روی این مجموعه فرسوده دوباره شکل یافته و چین خورده است. تشکیل این پلاتفرم به اواسط دوران دوم زمین شناسی یعنی«ژوراسیک» تخمین زذه می شود؛ اولین حرکتی که باعث شده  بخشی از این حوزه رسوبی از آب خارج شود، دوره «میوسن» مربوط به دوران سوم زمین شناسی می باشد.

لازم به ذکر است که زمین دارای صفحات و پلیت های مختلف بوده و این صفحات گاها یادرکنار هم گذر کرده یا از هم دور می شوند و یا به همدیگر  بر خورد می کنند. براین اساس جهت شکل گیری زاگرس ازنوع صفحات به هم خورده است.

این حوزه رسوبی تحت فشار پلاتفرم عربستان قرار گرفته و به سمت شمال وشمال شرقی در حرکت بوده و سد مقابل آن که موجب مقاومت آن شده ایران مرکزی است. در اثر این برخورد که در زیر ایران مرکزی فرو رفته و یک روراندگی عظیمی بنام زاگرس تشکیل یافته است. روراندگی یعنی اینکه بر اثر برخورد دو صفحه زمین، لایه های قدیمی روی لایه های جدید قرار گرفته و همانند یک توده خمیری بزرگ است که روی هم انداخته می شوند. در اثر این فرایند و برخوردها کوه های زاگرس در عین حال که حالت روراندگی پیدا کرده، شکسته شده است. در واقع زمین شناسان 3 اصطلاح مختلف برای زاگرس رورانده به کار می برند، یکی مرتفع، دومی شکسته ودیگری رورانده.

 ناگفته نماند به دلیل گستردگی رشته کوه های زنجیره ایی زاگرس، اشخاصی چون «اشتوکلین وروتنر» سراسر محدوده زاگرس در ایران را به 3 بخش تقسیم کرده است؛ بخش زاگرس چین خورده، بخش زاگرس رورانده و بخش زاگرس سنندج – سیرجان.

بخشی ازکوهستان شاهو که در استان کرمانشاه قرار گرفته در محدوده زون زاگرس زورانده یامرتفع واقع شده است واز ارتفاعات مهم آن می توان به «کوسالان»، «پراو» و«بیستون» اشاره داشت؛ در استان لرستان ارتفاعات «گرین» ودر پایینتر «اشترانکوه»  بر اثر فشارهای وارد شده از صفحه عربستان شکل گرفته اند.

اگر به کوهستان شاهو با ویژگی مورد بحث توجه نماییم، بسیار متفاوت تر از کوه های مجاور است؛ در واقع کوهستان شاهو به صورت توده بزرگ سنگ های آهکی و یک دست شکل یافته، که بر اثر فشارهای  وارده مانند توده خمیری که بر گردانده شده، به این صورت درآمده است.

عکس های هوایی و ماهواره ایی این مجموعه کوهستانی از فشردگی، وجود دره های عمیق،پرتگاه، و قلل مرتفع خبر می دهند و در نقشه های توپوگرافی 50000/1 ،  خطوط نزدیک به منحنی های میزان گویای شیب تند، قلل نوک تیز و دره های عمیق  می باشند و به اصطلاح «فلو» یا «اینتر فلو» می باشند که منظور همان خط الراس ها وخط القعرها می باشد.

وجود پرتگاه ها و دماغه های تیز و عمودی همگی نشان از شکسته شدن آن در اثر برخوردهایی است که قبلا به آن اشاره شد؛ وجود گسل های متعدد وجابجایی رگه ها نیز نشانی از پویایی یا عمل تکتونیک درونی می باشد. ازدیدگاه ژئوموفولوژی باید عنوان داشت که جنس این کوه از نوع «آهکی رادیو لاریت» که منشا زیستی دارد.

در بعضی نقاط این رگه ها همراه با ماسه سنگ، در پایین دامنه ها  دارای «شیل» یا سنگ سست رسی و مارن است. که این از ویژگیهای بارز این کوهستان است و البته مهمتر از همه اینها «کارستی» بودن(آهک خالص) اهمیت  کوهستان شاهو را چند برابر کرده است.

در میان اشکال ژئومرفولوژی به غیر از «پولیه» یا دشت های وسیع کوهستانی، تمام اشکال زمین شناسی در این کوهستان دیده می شود. وجود غارهای شاخص و منحصربه فردی چون غار «قوری قلا» نشان از کارستی بودن آن دارد. از دیگر اشکال می توان به «آون دولین» بودن این کوهستان اشاره داشت. شاهو را می توان به مانند یک طاقدیس مرکب به حساب آورد، یعنی طاقی که چندین برآمدگی و فرورفتگی دارد.

باتوجه به در دسترس بودن  دستگاه «جی پی اس» برای تعیین موقعیت جغرافیایی ومتراژ قلل مرتفع کوهستان شاهو، کوه هایی چون «حوضی خانی» با 3410متر، قله پیرخدر با 3360 متر، کوه «گا قران» با3370 متر و «زاولی» با 3340 متر از جمله ارتفاعات بلند این کوهستان هستند. اگر چه برای بررسی ومتراژ دقیق به تیمی کارآزموده و منسجم نیاز است، ولی آنچه که مورد قبول همگان است،  این است که بلندترین قله شاه یعنی پیرخدر، در حدود 3390 متر ارتفاع دارد و این متراژ در منابع مختلف ذکر شده است. گرچه بالا و پایین بودن ارقام فوق دلیل برخطاهای خاص دستگاه ها می باشد.

به تناسب ارتفاعات شاهو پوشش گیاهی آن متغییر می باشد. تا ارتفاع 2200 مترپوشش گیاهی جنگلی از نوع درختان بلوط، ون، ونه تق، زالزالک،گلابی کوهی و... دیده می شود. در ارتفاع بالاتر پوشش گیاهی قد بلند جای خود را به گون و استپ داده و هرچه بالاتر می رویم از گیاهان بلند جای خود را به گیاهان علفی چون کما، چنور، بهک و.. داده و گیاهان خوشبو و معطری مانند چنور و برزلنگ، ورکمر، بوژانه و ... فضای کوهستان را آراسته تر می کنند.

میزان بارش سالانه در کوه های شاهو و به خصوص دردامنه های آن،  بیش از1200 میلیمتر و در ارتفاعات بالا تر افزایش می یابد. این کوهستان نقش مهمی در حیات روستایی- عشایری و تامین علوفه مناطق اطراف خود دارد و شاخص ترین مکان های تفریحی و تفرجگاه های مناطق غرب ایران در دامنه این کوه ها قرار گرفته اند.

چشمه های دائمی و فصلی زیادی در دامنه و بالای این کوه موجود بوده و عظمت این کوه منحصر به فرد  زمانی مشخص می شود که شخص خود در بالای کوهستان شاهو هوای متبوع  را احساس نماید.

نویسنده: محمد غریب معاذی نژاد

انتهای پیام/

چهارشنبه 18 فروردین 1395 | 13:17

کد خبر : 15013

منتشر کننده : الف ف/sh

هیچ نظری ثبت نشده است!

کردتودی نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی کند.
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.

نام *
 

کد امنیتی Captcha image
 
   

ADS

ADS

 

کُردتودی را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید